Page 72 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

- 64 -
3. ทัศนคติ เกี่ยวกับการจั ดการปัญหาและไกล่ เกลี่ยข้อพิพาทในชุมชน
หมู่ที่ 4 ตําบลห้วยชมภู มีชุมชนหลักอยู ่ที่หมู่บ้านผาลั้ง ปั จจุบันย ังถือว่า หมู่บ้านบริ วารของ
หมู่บ้านผาลั้งย ังอยู่กับหมู ่ที่ 4 ก็ตามแต่หมู ่บ้านบริวารก็จะไม่ค่อยนิ ยมนําเรื่ องภายในชุ มชนนั้ นมาว่า
กล่าวในหมู่บ้านอิ้วเมี่ยน เนื่องจากมีความแตกต่ างทางด้านเชื้อชาติ ส่ วนมากจะดําเนิ นการไกล่เกลี่ย
ข้อพิพาทด้วยตนเอง โดยที่ ไม่ได้บอกกล่ าวให้ทางชุมชนหลักทราบถึงเหตุการณ์หรื อผลของการ
ตัดสินแต่ประการใด และหากเป็ นเรื่ องที่เกี่ยวพันถึงคนส่ วนมาก หรือเกี่ ยวกับส่ วนได้ส่ วนเสียของ
สองหมู่บ้านตั้งแต่สองหย่อมบ้านขึ้ นไป จําต้องใช้คนกลางไกล่เกลี่ยที่มีความน่ าเชื่อถื อจึงจะมีการ
เรี ยนเชิญผู ้ นําชุมชนจากชุ มชนหลักไปร่ วมฟั งการพิจารณา หรื อนํามาพิจารณาย ังบ้านของ
ผู ้ ใหญ่บ้านนั้ นเอง อย่างในกรณีที่หมู่บ้านผาลั้งเป็ นหมู่บ้านที่ตั้ งอยู่ ในเขตป่ าสงวนแห่ งชาติบน
เทือกเขาแดนลาวฝั ่งซ้าย ทางการได้เข้ามาปลู กป่ าในพื้นที่ ของหมู่บ้านบริ วารจนเลยเข้ามาในเขต
ของหมู่บ้านหลัก เนื่องจากมีสมาชิ กของหมู่บ้านบริ วารไปรับจ้างกับทางหน่ วยจัดการต้นนํ้ า
หมู่บ้านหลักต้องการให้ทางเจ้าหน้าที่ของรัฐแสดงแผนที่อาณาเขตที่กันไว้ว่าเตรี ยมที่ จะต้องการ
เสนอให้จัดตั้ งเป็ นเขตอุ ทยานแห่งชาตินั้ นมีแนวเขตถึงบริ เวณไหนบ้าง ไม่ต้องการให้ รัฐรุ กพื้นที่ ป่ า
ของชุมชนมากเกิ นไป เรื่ องนั้ นมีประเด็นที่ทาบเกี่ยวกับแนวเขตระหว่างชุมชนหลักและชุมชน
บริ วารว่าชุมชนหลักจะยกพื้ นที่ให้ ชุมชนบริ วารตามแนวเขตอะไร ข้อเสนอของชุมชนบริ วารนั้ น
ชุ มชนหลักไม่สามารถยินยอมให้ตามนั้ นได้ เกิดการโต้เถียงกันถึงสิ ทธิ การอยู่ในเขตป่ าขึ้ นมาว่า
ชุ มชนหลักซึ่ งตั้ งอยู่ก่อนจริ งและมีพื้นที่ ทํากินครอบพื้นที่หมู ่ที่ 4 ทั้ งหมดนั้ นเป็ นเรื่ องในอดีตกาล
นานมากแล้ว แต่ไม่ มีเอกสารสิ ทธิ์ ที่รั ฐออกให้ จึงไม่มีสิ ทธิหวงกันพื้นที่ ป่ าชุมชนไว้เป็ นสิทธิเฉพาะ
ของชุมชนหลัก การจะอ้างการดูแลตามระบบจารี ตประเพณี แห่งชนเผ่าอิ้วเมี่ยนเป็ นการเฉพาะได้
ตามประเพณี การถื อครองทรัพย์สิ นซึ่ งเป็ นที่ ดินรกร้ างว่างเปล่านั้ น ใครถือครองเกิ นกว่าหนึ่ งปี ก็เป็ น
ผู ้ นั้ นที่อ้างความเป็ นเจ้าของหรื อผู ้ ครอบครองได้ แต่ประเพณี แห่ งชนเผ่าชาวอิ้วเมี่ยนสิ ทธิ ชุมชน
ย่อมดํารงอยู่ตราบเท่ าที่ชุ มชนนั้ นย ังดํารงอยู่ การที่ ชุมชนบริ วารเป็ นชุมชนอีกชาติพันธุ ์หนึ่ งทําให้
หลายอย่างต้องมีความขรุ ขระในการดําเนินการ อาทิ เช่น ตกลงเรื่องแนวเขตระหว่ างชุมชนไม่ได้ใน
ครั้ งล่าสุ ด ถึ งกับต้องเรียนเชิญกํานันประจําตําบลมาไกล่ เกลี่ยด้วยตนเอง พร้อมกับหัวหน้าอุทยาน
แห่ งชาติลํานํ้ ากก รายละเอียดจะแสดงในภาคผนวกและบทที่ว่าด้วยการจัดการปัญหาและไกล่เกลี่ย
ข้อพิพาท การศึ กษานี้ พบว่าชุมชนอิ้วเมี่ยนทั้งสองแห่ งได้ใช้ระบบจารี ตประเพณีการจัดการปัญหา
และไกล่ เกลี่ยข้อพิพาทกับสมาชิกชุมชนอย่างต่อเนื่ อง เป้ าหมายของการจัดการก็คื อการมุ่งเน้นที่
การชดเชยความเสี ยหายแก่ ผู ้ เสี ยหายและเยียวยาความสัมพันธ์ของสมาชิ กชุมชนให้สามารถอยู่
ร่ วมกันได้ต่อไป ไม่ ได้มุ่งเน้นการแก้ แค้นทดแทนหรือลงโทษผู ้ กระทําผิด นอกจากนั้ นในชุมชนลา
หู่ และอาข่าที่อยู่ใกล้เคียงก็มีจารี ตประเพณีการจัดปั ญหาของตนเองต่างหาก ในอดีตการดําเนิ นการ
ดังกล่าวมีระบบระเบียบสร้างความเข้มแข็งให้แก่ชุ มชนได้เป็ นอย่างดี ทําให้คู ่กรณีต่างชนะด้วยกัน
ทั้ งสองฝ่ าย สามารถต่อรองคําวิ นิจฉัยตัดสินได้อย่างเต็มที่ ทั้งประหย ัดค่าใช้จ่ายในการดําเนิ นการ