Page 68 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

- 60 -
3. ทัศนคติ เกี่ยวกับการจั ดการปัญหาและไกล่ เกลี่ยข้อพิพาทในชุมชน
สมาชิ กชุมชนส่วนใหญ่ย ังนิ ยมใช้วิธีการเจรจาด้วยตนเองก่อน จากนั้นหากไม่ได้รั บการ
เยียวยาจะไปขอให้ ผู ้ ใหญ่ที่ตนให้การนับถือช่ วยเจรจาให้ หรื อขอให้แกนนําชุมชนช่วยเรี ยกให้ผู ้ก่อ
เหตุ มาไต่ถามข้อเท็จจริ งและกําหนดโทษปรับตามสมควร เรื่ องที่ คู่กรณี เป็ นคนในเผ่าจะใช้จารี ต
ประเพณี แบบดั้ งเดิม และถ้าคู่กรณี เป็ นคนต่ างท้องถิ่นหรื อต่างเผ่าจะพึ่งตํารวจ เรื่ องถึงกับต้องฟ้ อง
ศาลให้ช่วยพิพากษาเกิดขึ้นน้อย ส่วนมากจะไกล่เกลี่ ยกันในพื้ นที่จนเสร็จ บางครั้ งต้องวางค่าป่ วย
การแต่ส่ วนมากเป็ นการดําเนินการให้เปล่า แล้วจัดโต๊ะอาหารกล่าวขอโทษกันตามประเพณีเหมือน
ที่ชุ มชนบ้านผาลั้ งถือปฏิบัติ เช่นการชําระมลทินบาปหรื อการชําระมลทินของบ้านหลังที่ใช้ไกล่
เกลี่ยข้อพิพาท แต่นิยมการจดบันทึ กการประนีประนอมข้อพิพาท ผู ้ นําพิธีกรรมจึงไม่ค่ อยมีส่ วน
ร่ วมในการจัดการปัญหาข้อพิพาทเหมือนเช่ นที่ชุ มชนบ้านผาลั้ง
ชุ มชนบ้านผาลั้ ง
1. ข้ อมูลพื้นฐาน
ชุ มชนบ้านผาลั้ง หมู่ที่ 4 ตําบลห้วยชมภู อําเภอเมือง จังหวัดเชี ยงราย ส่ วนใหญ่เป็ นชาว
อิ้วเมี่ ยนที่เคยตั้ งถิ่นฐานอยู่บนดอยสามหมื่นและติดตามพญาฮินมาก่อน เมื่อย ้ายออกมาจากดอยสาม
หมื่นแล้วได้เข้าไปตั้งชุ มชนอยู่กับบิดาของนายจั๋นออน แซ่เติ๋น ที่หมู่บ้านอง หฒั ๋น ซึ่ งตั้ งอยู่บนดอย
อ่างขาง ชาวอิ ้วเมี่ยนขนานนามหมู่บ้านนั้นว่าบ้านผาแดง เนื่องด้วยว่าชาวบ้านส่ วนใหญ่ย ้ายมาจาก
บ้านผาแดงก่ อนที่มาอยู่หมู่บ้านแห่ งนั้ น ชาวอิ้วเมี่ยนสองกลุ่มดังกล่าวจึงได้อาศัยอยู่ร่ วมกันที่ บน
ดอยอ่ างขางประมาณ 40-50 ปี ในปี พ.ศ. 2490 – 2496(ค.ศ.1947-1953) มีสงครามรบกวนในเขต
พรมแดนไทยพม่า แก่รามันและแก่หฒั ๋ น ออน ผู้นําของสองหมู่บ้านจึงได้ปรึกษาหารื อกัน ถึ งเรื่ อง
การอพยพมาตั้ งชุมชนไปอยู ่ ทางดอยช้าง แล้วก็ตกลงว่าจะอพยพไปตั้ งถิ่นฐานใหม่ด้วยกันทางดอย
ช้าง ลูกบ้านของทั้ งทั้ งสองชุมชนปรึ กษากันถึงเรื่ องเหล่านี้ เปี้ ยน แซ้ง เอี๋ยน กับ เปี้ ยน แซ้ง หวั ่ง
ซึ่ งเป็ นลูกพี่ลูกน้องกันต่างก็มีฐานะเป็ นพี่ใหญ่ จึ งได้ปรึ กษากันแล้วตกลงว่าจะอพยพไปอยู ่ ด้วยกัน
จึงได้ส่ งคนไปบุกเบิกที่ดิ นทํากินที่ บ้านผาดํา บ้านห้วยแม่เลี่ยม บ้านห้วยแก้วและบ้านปางตะไคร้
เมื่ อถึงปี พ.ศ. 2498(ค.ศ.1955) กลุ่มที่นําโดย ต่ าง หฒั๋ น ออน ได้อพยพมาถึงบ้านผาดํากันเกือบ
หมดแล้ว ลูกบ้านของแก่รามันเกิดเปลี่ ยนใจไม่อพยพมา ชาวอิ้วเมี่ ยนส่วนที่ ติดตามแก่รามันย ังคง
อาศัยอยู่ที่หมู่บ้านห้วยขาน เมื่อมีโครงการหลวงดอยอ่างขาง นายรามัน แซ่พ่าน จึงได้ย ้ายลงมาที่
บ้านปางควายพร้อมกับรั บตําแหน่งผู้ ใหญ่บ้านคนแรก ใกล้ปากทางขึ้นดอยอ่างขางตลอดมา
จนกระทั ่งเสี ยชีวิตที่บ้านปางควายด้วยวัยที่ ชรามากแล้ว ลู กหลานย ังคงตั้งบ้านเรื อนอยู่ในหมู่บ้าน
ปางควายและห้วยขานมาถึงทุกวันนี้ อิ ้วเมี่ยนกลุ ่มดอยสามหมื่ นและกลุ่มดอยอ่างขางนี้ มีความสนิท
ชิ ดเชื้อกันมากเป็ นพิเศษ มีกลุ่ มดอยอ่างขางหลายครอบครัวมาอยู่กับกลุ่มดอยสามหมื่ นที่บ้านผาลั้ง
ขณะที่กลุ่มดอยสามหมื่นก็มีหลายครอบครัวที่อาศัยอยู่กับกลุ ่มดอยอ่างขางที่หมู่บ้านปางควาย