Page 121 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

- 113 -
5. กระบวนการยุติธรรมทางเลือก
อันเนื่ องมาจากกฎหมายสมัยใหม่ของไทยมีลักษณะที่ “....ยกย่องว่า “รัฐ” มีอํานาจสูงสุด
ไม่อยู่ใต้กฎเกณฑ์ใดทั้ งสิ้ น กฎหมายเป็ นเรื่องของคําสั่ง ทําให้กฎหมายเป็ นเรื่องของอํานาจแทนที่
จะเป็ นเรื่ อง “ความถูก-ผิด ความชอบธรรม-ความไม่ชอบธรรม ความยุติธรรม-ความไม่ยุติ ธรรม”
เพราะ “คําสั ่ง” นั้ นต้องเป็ นของ “ผู้มีอํานาจเหนื อ” สามารถที่จะบังคับผู้ อยู่ใต้อํานาจให้ “จําใจ” ที่
จะต้องปฏิบัติ ตามเจตจํานงของผู ้ มีอํานาจ ผู้สั ่งจะสั่งอย่างไรก็ได้ตามอํานาจที่มี แต่ “กฎหมาย” จะ
ถูกต้องเป็ นธรรมหรื อไม่ ไม่ อาจพิจารณาได้ กฎหมายเป็ นกฎเกณฑ์ที่แตกต่างไปจากศีลธรรม ดังนั้ น
“ความยุติ ธรรมตามกฎหมาย” อาจ “ไม่เป็ นธรรม” ก็ได้....”(จุ ฑารัตน์.อ้างแล้ว) เมื่อสถานการณ์ ของ
บ้านเมืองมี การเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดี ขึ้ น เอื้อต่อการเรียนรู ้หลักเรื่องความยุติ ธรรมมากขึ้น และ
สามารถยอมรั บให้ประชาชนเข้ามามีบทบาทมากขึ้นในกระบวนการยุติธรรม จึ งได้มีนักกฎหมาย
และนักวิชาการหลายท่ านได้เสนอให้ใช้กระบวนการที่แตกต่างไปจากกระบวนการยุติธรรมในอดี ต
ที่นับวันประมาณคดี ความที่ล้นศาลมีมากขึ้ น และผู้ ที่ต้องเข้าสู่ กระบวนการยุติ ธรรมส่วนมากไม่ได้
รับความยุติ ธรรมอย่างแท้จริ ง กระบวนการต่างๆต้องมีค่ าใช้จ่ายสูงและต้องใช้ระยะเวลาที่ยาวนาน
ไม่เหมาะสมกับเรื่ อง โดยเฉพาะคนที่ตกเป็ นอาชญากรก็ไม่ได้รั บการส่งเสริ มให้สามารถกลับมา
เป็ นคนดีของสังคมได้อีก ในกระบวนการยุติ ธรรมสมัยใหม่ได้แยกรัฐออกจากสังคมและประชาชน
ทําให้ประชาชนไม่ สิ ทธิอํานาจเข้าจัดการรักษาความสงบและปลอดภัยและถูกสร้างให้เชื่อว่าไม่ใช่
ธุระของตน โดยเฉพาะบางคดีเป็ นคดีมีลักษณะที่ประชาชนในชุมชนสามารถไกล่เกลี่ยประนอมข้อ
พิพาทกันได้ กลับไม่ มีใครจัดการเพราะเห็นว่าไม่มีกฎหมายให้อํานาจไว้ จึงไม่ ใช่หน้าที่ของคนใน
ชุ มชนแต่เป็ นของเจ้าหน้าที่รัฐที่ อยู่ไกลออกไป เพราะสถานะที่มีความห่ างเหิน เช่ นที่ให้ ตํารวจมี
อํานาจและมีปื น แต่ประชาชนไม่ มีอํานาจและไร้อาวุธ ตํารวจทําผิดประชาชนจับไม่ ได้ ประชาชน
ผิดใจกับตํารวจจะโดนยิง ทําให้คนมองว่ากระบวนการยุติ ธรรมไทยมีความล้าสมัย สร้างปั ญหา
มากกว่าอํานวยความยุติ ธรรมและความสมานฉันท์ให้แก่ สังคม จึงมีการเสนอกระบวนการยุติ ธรรม
ทางเลือกแทนกระบวนการกระแสหลักดังนี้
1. กระบวนการยุติธรรมเชิงบูรณาการณ์
กระบวนการยุติธรรมเชิงบูรณาการณ์ หมายถึ ง “...การมองภาพรวมการเชื่อมโยง
กระบวนการทํางานและองคาพยพของกระบวนการยุติธรรมทั้งระบบ (ซึ่ งได้แก่ ผู ้ กระทําผิด-เหยื่อ
อาชญากรรม-(หน่วยงานในกระบวนการยุติ ธรรม-สังคม) เข้าด้วยกันในลักษณะเครื อข่าย
ความสัมพันธ์ที่ไม่จํากัดอยู่เฉพาะแต่ในความหมายของสิ ่งที่ เหมือนกัน แต่ สามารถประสานสัมพันธ์
เป็ นส่วนหนึ่ งของกันและกันได้อย่างมีเอกภาพ ทั้ งในความเหมือนและความแตกต่ างไปพร้อมๆกัน
....” (จุฑารั ตน์.เพิ่งอ้าง) แนวคิดนี้ เห็นว่ากระบวนการยุติธรรม(กระแสหลัก)เป็ นเพียงส่ วนหนึ่ งของ
ความยุติธรรมในสังคม ที่ มีสถาบันของรัฐรั บผิดชอบตามหน้าที่ในกฎหมาย ส่ วนอํานาจอธิ ปไตย
หรื ออํานาจสูงสุดที่รั ฐอ้างว่ ามีอยู่นั้ น เป็ นอํานาจของประชาชนโดยประชาชนและเพื่อประชาชน