Page 114 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

- 106 -
3. รู ปแบบกระบวนการจัดการปัญหาและขั้นตอนการไกล่ เกลี่ยข้อพิ พาทเบื้องต้น
การเกิดเรื่ องราวของมนุ ษย์ที่อยู่ร่ วมสังคมเดียวเป็ นหมู่ใหญ่ย่อมเกิดขึ้ นได้ เมื่อเกิ ดเรื่องราว
อย่างหนึ่ งอย่างใด กระบวนการจัดการปั ญหามีได้หลากหลายรู ปแบบ แต่ทุกรู ปแบบต้องมีความ
ประสงค์อย่างหนึ่ งคื อความยุติธรรมและความเป็ นธรรมต่ อทุกฝ่ าย เราอาจเรี ยกสิ ่ งนี้ ว่ากระบวนการ
ยุติธรรม กระบวนการยุติ ธรรมก็คือ ระบบหรือวิถีทางแห่ งการอํานวยให้เกิดความยุติ ธรรม
ความหมายของคําว่ายุติธรรม ได้มีการกล่าวไว้ในเบื้องต้นแล้วว่า ความถูกต้องสอดคล้องตรงต่อ
ความจริงอย่างที่ควรจะเป็ น ยกตัวอย่างเช่ น เด็กเล็กสองคนอายุไม่เกินหนึ่ งขวบอยู่ในสถานรับเลี้ ยง
เด็กอ่อนแห่งหนึ่ ง พี่เลี้ ยงเด็กได้ดูแลเด็กด้วยการปล่อยให้เด็กทุกคนคลานไปมาบนพื้ นเบาะยาง แต่
ผนังห้องเป็ นพื้นผิวซีเมนต์ มีขอบเหลี่ยมหลายจุด พร้อมกับมีปุ่ มนูนสูงหลายแห่ ง เพื่อให้เด็กได้มี
พัฒนาการจากการสังเกตเรี ยนรู้ด้วยตนเอง แล้วเด็กคนหนึ่ งในนั้ นเล่นอยู่เพลินไม่ทันระวังหันไปมา
เอาศีรษะกระแทกกับปุ่ มที่นูนสู งข้างผนัง ด้วยความเจ็บปวดจึ งทรุดตัวลงนั่ งทันที เผอิญกระแทกถูก
เพื่อนที่คลานอยู่ ข้างๆอย่างแรง ทําให้ล้มไปเอาศี รษะไปกระแทกกับขอบซีเมนต์ หัวแตกมีโลหิต
ไหลออกมา แท้ที่จริ งเด็ กทั้งสองคนได้รั บบาดเจ็บมาก คนหนึ่ งกะโหลกศีรษะแตกเป็ นแผลมีโลหิต
ไหล อีกคนหนึ่ งกะโหลกศีรษะยุบ ทั้งสองต้องได้รั บการรักษาพยาบาลจากแพทย์ผู ้ เชี่ยวชาญโดย
ทันที เวลาขณะนั้ นเราควรจะมาถามว่าใครผิดใครถูก?หรื อว่าเราควรที่จะนําเด็กสองคนนี้ ไปรักษา
ตัวก่ อน? แล้วค่อยมาหาว่าใครผิดใครถูกทีหลัง
ในลําดับแรกก็คือควรบอกกล่ าวให้ญาติ ของเด็กทราบและในทันใดนั้ นก็พาเด็กไปรั กษาตัว
ทันที หลังจากนั้นเราค่ อยมาหาคู่กรณี ที่ต้องรับผิดชอบต่อเรื่ องที่เกิดขึ้ น เด็กทารกสองคนนี้ ต้องนํา
เขามาสอบสวนว่ามี เจตนาทําผิดหรื อไม่หรื อเปล่ า เราก็คงไม่ถามด้วยซํ้ าไปว่าใครที่ ล้มไปกระแทก
ใครอีกคน แต่เราจะดําเนินการด้วยวิธีไหนกับใครบ้างในเรื่ องนี้ เพื่อให้เกิดความถูกต้องสอดคล้อง
ตรงต่อความจริ งอย่างที่ควรจะเป็ น เห็นได้ชัดว่าเราไม่ คิดจะเอาผิดกับเด็กคนที่ ทรุดตัวลงนั่งแล้วไป
กระแทกเพื่อนล้มจนเอาศีรษะไปกระแทกผนังห้องเลย เราไม่สนว่าเด็กมีเจตนาหรื อไม่ เราไม่สน
ด้วยซํ้ าไปว่าทําไมเขาถึงเกาะผนังห้องลุกขึ้ นไปชนถูกปุ่ มจนล้มลงมา ถ้าให้เราเรี ยกค่ารักษาพยาบาล
เราคงจะไม่เรี ยกจากเด็กคนนั้ นหรือว่าผู ้ ปกครองของเขา แต่เราจะเรี ยกจากพี่เลี้ ยงหรือผู้อํานายการ
ของสถานรับเลี้ ยงเด็กทารกดังกล่าวแทน เพราะอะไรล่ะก็เพราะว่าไปสร้างสถานที่อันมีสภาพ
อันตรายต่อเด็กเป็ นเหตุให้เกิดความเสียหายแก่ เด็กขึ้ น กระบวนการที่เราใช้ทุกขั้ นตอนมีทั้ งส่วนที่
เรี ยกว่า กระบวนการยุติ ธรรมและกระบวนการเยี่ยวยาเบื้องต้นก่อนการพิสู จน์ความถูกผิดของ
คู่กรณี เป็ นกระบวนการแก้ไขจัดการปัญหาเฉพาะเรื่ อง ที่มีความจําเป็ นเร่งด้วย ภายหลังจากนั้นเรา
อาจใช้วิธีการแห่ งความยุติธรรมแบบเจรจาตกลงกันเอง หรือหาคนกลางมาไกล่เกลี่ยข้อขัดแย ้ง หรื อ
อาจจะฟ้ องร้องต่อศาลให้ช่วยตัดสินไปเลยว่ าใครผิดใครถูก และกว่าที่ศาลจะมีคําพิพากษาตัดสิน
ออกมาต้องมีกระบวนการยื่นฟ้ อง การสืบสวนสอบสวน กระบวนการนําเสนอพยานหลักฐาน ชั่ ง
นํ้าหนักพยาน การกําหนดความรั บผิดในคดี และการบังคับให้เป็ นไปตามคําพิพากษา สิ่ งเหล่านี้