Page 106 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

- 98 -
ส่ วนกลางทั้ งหมด รวบรวมบรรดาศาลทั้งหลายให้ เป็ นระบบศาลเดี่ ยว มีข้าราชการตุลาการที่ มี
หน้าที่ตัดสิ นอรรถคดีทั้งหลายในนามขององค์พระมหากษัตริ ย์ ประชาชนทุกคนต้องให้ความเคารพ
เชื่อฟั งเสมอเหมื อนองค์พระมหากษัตริ ย์ออกนั ่ งบัลลังก์ด้วยพระองค์เอง ผู้พิพากษามี อํานาจลงโทษ
ผู ้ ที่หมิ ่นอํานาจศาลได้โดยไม่ต้องสื บสวนหรื อสืบพยาน แต่ ที่หน้าเศร้าใจก็คื อผู้ ทรงอํานาจทางด้าน
การยุติธรรมในยุคนั้ น ได้ปฏิเสธหลักความยุติธรรมเที่ยงแท้เสีย แล้วถือเอาเพียงหลักความยุติธรรม
ตามกฎหมายแต่ประการเดียว ทําให้ความน่ าเลื่ อมใสในกระบวนการยุติ ธรรมแห่งกรุ งสยามบิดเบี้ ยว
ไป ไม่ มีความศักดิ์ สิ ทธิ์ น่าเชื่อถื อเฉกเช่นอุดมการณ์ที่เคยมีมา ในตอนเริ่ มแรกของการก่อตั้ง
ราชอาณาจักรสยามประเทศ ประกอบกับความจําเป็ นทางการเมือง ต้องใช้นโยบายการรวมศูนย์
อํานาจการปกครองไว้ที่ส่ วนกลางอย่างรี บด่ วน จึงได้ทําลายความสําคัญและหลากหลายทาง
กระบวนการยุติธรรมของดินแดนประเทศราชเสี ยทั้ งหมด ถึ งกับประกาศให้สิ ่ งที่ ขัดต่อกฎหมาย
ของส่ วนกลางเป็ นสิ่งที่ ใช้ไม่ได้
แนวคิดเกี่ ยวคําอธิ บายจุดมุ ่งหมายของคําว่า ความยุติ ธรรม ในความหมายของกฎหมายแห่ง
กรุ งสยามยุคต้นนั้ น พระมหากษัตริ ย์ทรงมีหน้าที่เป็ น “....ศูนย์กลางแห่งการพิทักษ์ธรรมะและ
กฎหมายพร้อมกันไปในตัว...”(จรัญ.2545:307) และบรรดาข้าราชการทั้ งหลายก็ต้องเป็ นผู้ รั บใช้
ธรรมะและกฎหมายไปด้วย แนวคิดรากลึกแท้ๆของกฎหมายแห่ งกรุงสยาม ก็ คือว่า ผู ้ เกี่ยวข้องกับ
อํานาจรัฐและข้าราชการทุกคนคื อข้ารับใช้ของพระเจ้าอยู่หัว มีหน้าที่พิทักษ์ธรรม ตามที่กฎหมาย
อันเป็ นคําสั่งของผู ้ เป็ นองค์พระประมุขได้ชี้ นําไว้แล้วว่าให้กระทําอย่างไร ซึ่ งมีทั้ งส่วนที่เป็ น
อุดมการณ์ด้านการปกครอง ด้านการค้าขายและรั กษาความสงบของบ้านเมื องในยามสงครามเป็ น
กฎหมายปลีกย่อยออกไปตามความจําเป็ น ประมาณเกือบร้อยปี แห่ งการหันหลังให้กับหลักธรรมะ
หรื อหลักความยุติ ธรรม ได้เกิดความวิปริ ตในสังคมไทยอย่างมากมาย บรรดาข้าราชการทั้งหลาย
มองว่ากฎหมายเป็ นเพียงหนทางแห่ งอํานาจของผู ้ ปกครอง ประชาชนเบื่อหน่ายต่ อการยุติธรรมไทย
ซึ่ งเป็ นเหมือนแค่แหล่งอาชี พของข้าราชการอย่างหนึ่ งที่มีความเป็ นอิสระสูงสุด และบรรดา
ข้าราชการศาล ตุ ลาการ เจ้าหน้าที่กระบวนการยุติ ธรรมอาศัยหากินอยู ่ บนตัวบทกฎหมายลายลักษณ์
อักษรที่ดิ ้นได้ ทําตัวห่ างเหินกับประชาชนและเย็นชาต่อหลักความยุติธรรมมากที่ สุ ด เป็ นสถาบันที่
ไม่รู ้ร้อนรู ้หนาวกับสถานการณ์บ้านเมื อง และไม่ได้มีอยู่เพื่อเอื้อต่อความยุติธรรมอย่างแท้จริ ง เสี ยง
บ่นมีปรากฏมากขึ้ นจนผู้ คนเริ ่ มยอมรั บว่า กฎหมายเปรียบเสมือนใยแมงมุ ม ที่ดักจับได้แต่ สัตว์ตัวที่
อ่อนแอ ส่ วนตัวที่แข็งแรงนั้นก็หลุดรอดไปได้ทุกที ในคุ กตารางจึงมีแต่ คนยากจนกับคนที่ ไม่รู้จัก
เส้นทางแห่ งอํานาจเท่านั้ น เป็ นเหตุให้พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่ หัว รัชกาลปั จจุบัน ทรงเคยตรัส
เกี่ยวกับการรักษาความยุติ ธรรมกับกฎหมายไว้ด้วยความเป็ นห่ วงเป็ นกังวลหลายครั้ ง โดยมุ ่งเน้นให้
ยึดหลักความยุติธรรมเป็ นใหญ่แล้วให้กฎหมายเป็ นเครื่ องมือของผู ้ ใช้กฎหมายโดยไม่ยึดติดกับ
ตัวอักษรในบทกฎหมายเพียงอย่ างเดียวในการอํานวยความยุติ ธรรมให้เกิดแก่ประชาชน ตามที่