Page 71 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

องอาจ อินทนิเวศ วงซอพื้นเมื องในจังหว ัดเชียงราย / 50
1) การซอเดี่ ยว หรื อเรี ยกอีกอย่างว่า “ซอป้ อด” เป็ นการขับซอโดยใช้ช่ างซอคน
เดียว จะเป็ นหญิ งหรื อชายก็ได้ เครื อซอที่ใช้โดยมากเป็ นการเล่าเรื่ องตํานาน หรื อคติสอนใจ
2) การซอคู่ หรื อเรี ยกว่า “ ซอคู่ถ้อง” เป็ นการซอโต้ตอบกันระหว่ างช่างซอชายกับ
ช่ างซอหญิง หรื อชายกับชาย หรื อหญิงกับหญิ ง อย่างใดอย่ างหนึ่ ง เครื อซอที่ ใช้โดยมากเป็ นเรื่ อง
ทั ่วไปตามแต่ เจ้าภาพหรื อผู ้ ว่าจ้างสนใจ การขับซอประเภทนี้ เป็ นที่นิ ยมมากในกลุ่มช่ างซอ และผู ้ ชม
เนื่องจากช่างซอได้ใช้สํานวนโวหารตอบโต้คู่ ถ้อง อย่างสนุ กสนานเป็ นการแสดงปฏิภาณไหวพริ บ
เป็ นอย่างดี
3) ละครซอ เป็ นการแสดงการขับซอโดยในช่ างซอหลายคนผลัดเปลี่ยนกันขับซอ
เปรี ยบเสมือนการเล่ าเรื่องหรื อแสดงละคร
ปั จจุบันมี การพัฒนาการขับซอโดยใช้วงดนตรี สากลเข้ามาบรรเลงประกอบการขับซอ
เรี ยกว่า “ ซอสตริ ง” บางคณะมีนักเต้นเข้ามาประกอบการขับซอ เนื้ อหาในการแสดงโดยมากเป็ น
เรื่ องตลกขบขัน เป็ นการนําศิลปะการขับซอพื้นเมื องเข้ามาประยุกต์ใช้กับดนตรี สมั ยนิยม ในที่นี้
ผู ้ วิจัยจึงมิได้รวมอยู่ในประเภทของการขับซอพื้นเมืองในจังหวัดเชี ยงราย
4.1.4 เนื้อหาของบทซอ
จากการศึกษาด้านเอกสาร บันทึ กผลงานการขับซอ และการศึกษางานในภาคสนาม พบว่ า
เครื อซอที่พ่อครูศรี ทวน สอนน้อย แต่งเพื่ อให้เหล่าบรรดาลู กศิษย์ และช่างซอทั ่วไป รวมทั้ งตนเอง
ไว้ใช้ในการขับซอ ทั้งการขับซอในห้องบันทึกเสี ยง เป็ นผลงาน และการขับซอในงานเทศกาลซึ่ ง
เป็ นการแสดงจริ งแต่ละครั้ งนั้ น ผู้ วิจัยสามารถแบ่งประเภทของเครื อซอ ที่พ่อครู ประพันธ์ออกเป็ น
ประเภทได้ทั้งสิ้น 6 ประเภท โดยเรี ยงลําดับประเภทผลงานที่มีจํานวนมากที่สุ ดดังนี้
1) ประเภทหลักธรรมคําสอนพระพุ ทธศาสนา
การประพันธ์เครื อซอประเภทนี้ เป็ นประเภทที่ พ่อครู ศรี ทวน นิ ยมประพันธ์มาก
ที่สุ ด เพราะพ่ อครู ศรีทวน หมั่นศึกษาหาความรู ้จากหลักธรรมคําสอนในพระพุทธศาสนามาก จนทํา
ให้เกิดความคิ ดความอ่าน และมีความชํานาญในการที่จะนําเสนอบทซอประเภทนี้ เพราะหลักคํา
สอนในพระพุทธศาสนามีเนื้อหาที่สื่ อถึงการอบรมสั่งสอน ให้คนมี ศีลธรรม ประพฤติปฏิ บัติตนอยู่
ในความดี และหลักคําสอนทางพระพุทธศาสนานี้ ย ังสามารถขยายผลเกี่ ยวเนื่องไปกับการประพันธ์
เครือซอในประเภทอื่ นๆ ได้
2) ประเภทเทศกาล ประเพณี และวัฒนธรรม
จากการที่ พ่อครู ศรี ทวน สอนน้อย ฝึ กหัดการขับซอตั้ งแต่ เด็ก และติดตามครู ซอ ไปแสดงตามที่
ต่างๆ ทําให้พ่อครูศรี ทวน มีประสบการณ์ และเข้าใจในวัฒนธรรมของคนในท้องถิ่น รู้ ถึงหลักการ