Page 70 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหิ ดล ศศ.ม. (ดนตรี) / 49
4.1.2 องค์ ประกอบของการขับซอ
การแสดงการขับซอแต่ละครั้ งสถานที่ที่ใช้ขับซอถือเป็ นองค์ประกอบสําคัญประการหนึ่ งที่
ช่ างซอให้ความสําคัญต่อการขับซอในแต่ ละครั้ ง เนื่ องจากสถานที่ เป็ นสิ่ งที่ ช่ วยในการกําหนด
เนื้ อหาในการขับซอด้วย เพราะช่างซอขณะขับซออยู่นั้ น จะสั งเกตถึ งบรรยากาศโดยรอบและ
กิ จกรรมต่างที่ปรากฏอยู่ในสถานที่ นั้ นๆ เพื่อถ่ายทอดออกมาเป็ นเครื อซอ ขณะกําลังขับซออยู่
ปัจจุ บันสถานที่ที่ใช้ในการขับซอสามารถแบ่ งตามลักษณะของสถานที่ได้ 2 ลักษณะ คือ
(1) การแสดงในวัด
(2) การแสดงตามบ้าน
โดยมากสถานที่ที่ จะพบเห็นมาก คือในวัดเนื่ องจากเป็ นสถานที่ ที่มีผู ้ คนมากหน้าหลายตา
และตามความเชื่ อของชาวล้านนา หากวัดใดมี การจัดงานมหรสพ งานบุ ญ งานฉลองสมโภชหรื อ
งานประจําปี ของวัด ต้องมี การแสดงการขับซอถึ งจะครบถ้วนถูกต้องตามประเพณี ส่วนการแสดง
ตามบ้านโดยมากจะเป็ นงานทําบุญขึ้ นบ้านใหม่ ซึ่ งมีเพื่ อนบ้านมาร่ วมทําบุญบ้านเป็ นจํานวนมาก
ทั้งย ังเป็ นการบอกถึงความมีฐานะของเจ้าของบ้าน และการรั กษาขนบธรรมเนียมประเพณี
ในอดีตสถานที่ที่ใช้ในการแสดงการขับซอทั้งในวัดหรื อตามบ้านเรื อน เจ้าภาพหรื อผู้ ว่าจ้าง
จะเตรี ยมสถานที่เพื่ อใช้ในการขับซอ เรี ยกว่า “ผาม ” ซึ่ งเป็ นซุ ้มเล็ กๆ สร้างขึ้ นชั ่ วคราว เพื่อเป็ น
สถานที่ใช้ช่างซอได้ตั้ งวงขับซอกัน ตัวผามจะยกพื้นสูงขึ้ นจากพื้ นประมาณ 1 เมตร มีบันไดสําหรับ
ขึ้นด้านข้าง ขนาดกว้าง-ยาวเป็ นรู ปสี่เหลี่ยม ขนาดพอบรรจุ คนได้ประมาณ 8-10 คน พื้นปูด้วยเสื่อ
ด้านข้างตี กรอบด้วยไม้ ลักษณะเหมือนคอกเพื่อให้ช่ างซอได้พักพิงกาย และป้ องกั นการพลัดตก มี
เสาสี่เสาสํ าหรับมุ งหลังคาแบบง่ ายๆ ด้วยคาหรื อตองตึ ง หากบริเวณที่ ตั้งผามซอมี ต้นไม้ใหญ่ ให้
ความร่ มรื่ น ผามอาจจะไม่ต้องมุงหลังคาได้
ปั จจุบันผามได้ รั บความนิยมน้อยลง เนื่องจากแต่ ละวัดหรื อชุ มชนมี เวที สําเร็ จรู ปไว้ใช้
ประกอบกิจกรรม เจ้าภาพหรื อผู้ว่าจ้าง จึ งนิ ยมใช้เวทีสําเร็ จรูปเป็ นสถานที่สํ าหรับวงซอ จากการ
สัมภาษณ์ ช่างซอหลายท่านพบว่า มีความพึงพอใจในการใช้เวทีสํ าเร็จรู ปนี้ เนื่องจากมีความแข็งแรง
สะดวกต่อการขึ้ น-ลง และการติดตั้งเครื่ องขยายเสี ยง
องค์ประกอบด้านการแต่งกาย ช่ างซอส่วนใหญ่นิยมแต่งกายในชุ ดพื้นเมืองเรี ยบร้อย สี สัน
สดใส เมื่อมองแล้วสบายตา เช่น สี เหลื อง สี แดง และสีชมพู เป็ นต้น
4.1.3 การแบ่ งประเภทของการขับซอพื้นเมืองในจั งหวัดเชี ยงราย
จากการศึ กษางานในภาคสนาม ผู้ วิจัยสามารถวิ เคราะห์แยกประเภทการขับซอในจังหวัด
เชียงราย ออกเป็ น 3 ประเภท โดยแบ่งตามลักษณะและรูปแบบการซอ ได้ดังนี้