Page 268 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหิ ดล ศศ.ม. (ดนตรี) / 247
เนื่องจากช่างซอได้ใช้สํานวนโวหารตอบโต้คู่ ถ้อง อย่างสนุกสนานเป็ นการแสดงปฏิภาณไหวพริ บ
เป็ นอย่างดี
3) ละครซอ เป็ นการแสดงการขับซอโดยในช่ างซอหลายคนผลัดเปลี่ยนกันขับซอ
เปรี ยบเสมือนการเล่ าเรื่องหรื อแสดงละคร
5.1.4 เนื้ อหาของบทซอ
จากการศึกษาด้านเอกสาร บันทึ กการออกผลงานการซอ และการติ ดตามศึกษางานใน
ภาคสนาม ผู ้ วิจัยพบว่า เครื อซอ ที่พ่อครู ศรี ทวน สอนน้อย แต่ งเพื่อใช้ในการขับซอ ทั้ งให้เหล่ า
บรรดาลู กศิ ษย์ และช่ างซอทั ่วไป รวมทั้ งตนเองไว้ใช้ ในการขับซอ ทั้ งในการขับซอในห้อง
บันทึ กเสี ยง เป็ นผลงาน และการขับซอในงานเทศกาลซึ่ งเป็ นการแสดงจริ งแต่ละครั้ งนั้ น ผู ้วิจัย
สามารถแบ่ งประเภทของเครื อซอ ที่พ่อครู ศรี ทวน สอนน้อย ประพันธ์ออกเป็ นประเภทได้ทั้ งสิ้ น 6
ประเภท โดยเรี ยงลําดับประเภทผลงานที่มีจํานวนมากที่สุ ดดังนี้ คือ
1) ประเภทหลักธรรมคําสอนพระพุ ทธศาสนา
2) ประเภทเทศกาล ประเพณี และวัฒนธรรม
3) ประเภทตลกขบขัน ชิงไหวพริ บ แฝงสาระและความรู ้
4) ประเภทให้แง่ คิด แฝงอุทาหรณ์
5) ประเภทเทิดทูนสถาบันพระมหากษัตริ ย์
6) ประเภทถ่ายทอดความรู ้สึ กถึ งสภาพสังคม บ้านเมื อง
เมื่อเจ้าภาพติดต่อว่าจ้างงานซอ พ่ อครูจะเตรี ยมตัวในเรื่ องของบทเครือซอไว้ล่ วงหน้าเสมอ
แต่เมื่อนํ ามาขับซอในสถานการณ์จริ ง บทประพันธ์เหล่ านั้ น เปรี ยบเสมือนหั วข้อนําให้ช่ างซอ
นําไปใช้ โดยช่างซออาจเสริ มเติมแต่งเนื้ อหาเข้าไปในบทเครื อซอ ตามแต่ ความสามารถปฏิภาณ
ไหวพริ บของช่างซอแต่ละคนอีกครั้ งหนึ่ ง
5.1.5 กิจกรรมทางวัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับการสร้างสรรค์
การแสดงการขับซอพื้นเมื องในจังหวัดเชียงราย โดยปกติ แล้ว ช่ วงที่วงซอมีงานแสดงการ
ขับซอ ในรอบปี อยู่ ในช่ วงระหว่างเดื อนมกราคมถึงกรกฎาคม ของทุกปี หากพ้นช่วงเดือนนี้ ไปแล้ว
ไม่นิ ยมมีงานซอ เนื่ องจากเป็ นช่ วงเข้าพรรษา พระสงฆ์อยู่จําวัดเพื่อศึ กษาพระธรรมอย่างเคร่ งครัด
ชาวบ้านที่ อาศัยอยู่ ในชุมชนก็ มักเข้าวัดเพื่อทําบุญชําระจิตใจให้บริ สุ ทธิ์ ดังนั้ นเจ้าภาพจัดงานไม่จัด
ให้มีงานซอ เพราะอาจเป็ นการรบกวนสมาธิของพระสงฆ์ ที่ เข้าจําพรรษา อี กนัยหนึ่ ง คือ ช่ วงเวลา
หลังเดื อนกรกฎาคมของทุ กปี เป็ นช่ วงฤดู ฝน นับว่ าเป็ นฤดูแห่ งการเพาะปลูกพืชผล และลงกล้ า