Page 267 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

องอาจ อินทนิเวศ บทสรุ ปแบบสมบูรณ์ ภาษาไทย / 246
3) การไหว้ครู ซอก่อนการแสดง
การไหว้ครู ซอก่ อนการแสดง ถือเป็ นสิ่ งแรกก่อนที่ช่ างซอจะเริ ่ มก่อนการขับซอจริง เพื่ อ
เป็ นการระลึ กถึงพระคุณของครู ที่ประสิ ทธิ์ ศาสตร์วิชา และขอให้ ครู คุ ้ มครองดลบัลดาลให้การขับ
ซอในครั้ งนี้ ลื่ นไหล ไม่มีสิ่ งร้ ายใดๆ เข้ามาเป็ นอุปสรรค คิดคําซอได้อย่างไม่ ติดขัด ผู ้ ชมเกิ ดความ
ชื่นชอบรักใครเอ็นดู ถือเป็ นการเรี ยกขวัญกําลังใจให้ช่างซอและนักดนตรี ในคณะรวมเป็ นหนึ่ งเดียว
5.1.2 องค์ประกอบของการขับซอ
เนื่ องจากการขับซอแต่ ละครั้ ง ช่างซอจะขับซอโดยใช้เครื อซอที่เตรี ยมสําหรั บงานนั้ นๆ
เป็ นส่ วนช่วยในการขับบทซอ แต่ สิ ่ งหนึ่ งที่ช่ างซอแต่ละท่านแตกต่ างกันคือปฎิภาณไหวพริ บในใน
ดึงเรื่ องราวบรรยากาศรอบข้างเข้ามามีส่ วนช่วยให้การขับซอในครั้ งมีความสนุ กสนานครื้ นเครงมาก
ยิ ่งขึ้ น ดังนั้ นเมื่อช่างซอขับซออยู่นั้น จะสั งเกตถึงบรรยากาศโดยรอบและกิจกรรมต่างที่ปรากฏอยู่
ในสถานที่นั้ นๆ เพื่อถ่ายทอดออกมาเป็ นเครือซอ ขณะกําลังขับซออยู่ ปั จจุบันสถานที่ที่ใช้ในการ
ขับซอสามารถแบ่ งตามลักษณะของสถานที่ได้ 2 ลักษณะ คือ
(1) การแสดงในวัด
(2) การแสดงตามบ้าน
โดยมากสถานที่ที่ จะพบเห็นมาก คือในวัดเนื่ องจากเป็ นสถานที่ ที่มีผู ้ คนมากหน้าหลายตา
และตามความเชื่อของชาวล้านนาหากวัดใดมี การจัดงานมหรสพ งานบุญ งานฉลองสมโภชหรื องาน
ประจําปี ของวัดต้องมี การแสดงการขับซอ ถึงจะครบถ้วนถูกต้องตามประเพณี ส่ วนการแสดงตาม
บ้านโดยมากจะเป็ นงานทําบุญขึ้ นบ้านใหม่ ซึ่ งจะมีเพื่อนบ้านมาร่ วมทําบุญบ้านเป็ นจํานวนมาก ทั้ง
ย ังเป็ นการบอกถึงความมีฐานะของเจ้าของบ้าน และการรักษาขนบธรรมเนี ยมประเพณี
องค์ประกอบด้านการแต่งกาย ช่ างซอส่วนใหญ่นิยมแต่งกายในชุ ดพื้นเมืองเรี ยบร้อย สี สัน
สดใส และความเหมาะสมของสถานที่ เป็ นสําคัญ
5.1.3 การแบ่งประเภทของการขับซอพื้นเมืองในจังหวัดเชี ยงราย
การขับซอในจังหวัดเชียงราย ปั จจุบันออกเป็ น 3 ประเภทใหญ่ๆ ตามลักษณะและรูปแบบ
การซอ ได้ดังนี้
1) การซอเดี่ ยว หรื อเรี ยกอีกอย่างว่า “ซอป้ อด” เป็ นการขับซอโดยใช้ช่ างซอคน
เดียว จะเป็ นหญิ งหรื อชายก็ได้ เครื อซอในการขับโดยมากเป็ นการเล่าเรื่ องตํานาน หรือคติสอนใจ
2) การซอคู่ หรื อเรี ยกว่า “ซอคู่ถ้อง” เป็ นการซอโต้ตอบกันช่างซอชายกับช่างซอ
หญิง หรื อชายกับชาย หรื อหญิงกับหญิง อย่างใดอย่างหนึ่ ง เครื อซอที่ใช้ในการขับโดยมากเป็ นเรื่ อง
ทั ่วไปตามแต่ เจ้าภาพหรื อผู ้ ว่าจ้างสนใจ การซอประเภทนี้ เป็ นที่นิ ยมมากในกลุ่มช่ างซอ และผู้ชม