Page 257 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

องอาจ อินทนิเวศ สรุป อภิปรายผลและข้อเสนอแนะ / 236
ข้อแตกต่ างที่ อรพิ น ลือพันธ์ ได้ศึกษาเกี่ ยวกับการไหว้ครู ซอของทางจังหวัดเชียงใหม่ กับ
การไหว้ครู ซอของทางจังหวัดเชียงรายที่ผู ้วิจัยได้ศึกษา คือ ประเด็นเรื่ อง เครื่ องสังเวยที่ใช้ในการ
ประกอบพิธีกรรม ได้แก่ เงินที่ ใส่ในขันตั้ ง ทางจังหวัดเชี ยงใหม่จะใส่เงิน 36 บาท ส่วนทางจังหวัด
เชียงราย จะใส่ เงิน 32 บาท ผู ้วิจัยได้สอบถามช่างซอเกี่ยวกับเรื่องเงิ นขั้ นตั้ ง (เงินที่ ใส่ในขันตั้ง) ถึง
ความหมายของจํานวนเงินจากพ่อครู ศรี ทวน สอนน้อย ซึ่งพ่อครู กล่าวว่า การใส่จํานวนเงิน 32 บาท
นั้ น เป็ นค่าเงิ นที่แทนค่ามาจากดอกไม้ ธูปเที ยน หมากพลู ที่ อยู่ในขั้ นตั้ ง อย่างละ 8 สรวย เมื่ อนํา
ของทั้ งสี่อย่างมารวมกันก็จะเท่ากับ 32 บาท
สิ ริกร ไชยมา (2543: 31-35) ได้แบ่งประเภทของการไหว้ครู ซอ ไว้ 2 ประเภท คื อ 1) การ
ไหว้ครู ประจําปี เป็ นพิธีกรรมที่ช่ างซอจัดขึ้ นเป็ นประจําทุกปี ราวเดือน 9 ล้านนา ไหว้ครู ทั้งที่ มีชีวิต
อยู่และครู ที่ล่ วงลับไปแล้ว และ 2) การขึ้ นครูซอ หรื อ ไหว้ครู ซอ เป็ นการไหว้ครู ก่ อนการแสดงซอ
ทุกครั้ งเพื่อระลึ กถึ งพระคุณที่ได้สั่งสอน ขอให้ครู คุ ้มครอง บัลดาลให้สามารถขับซอได้อย่างลื่ น
ไหล ไม่ ติดขัด คิดคําซอได้ฉับไว มี ปฎิภาณไหวพริบ มี เสน่ ห์เป็ นที่ชื่นชอบ และไม่มีอุ ปสรรค ส่วน
ในเรื่ องเครื่ องสังเวยนั้ น สิริกร ไชยมา ได้ถึ งเรื่องเครื่ องสังเวย หรื อขั้นตั้ง มี ความคิดเห็ นตรงกันกับ
ช่างซอทางจังหวัดเชี ยงราย
ในเรื่ ององค์ประกอบของการขับซอ ผู ้วิจัยแบ่งประเด็ นด้านองค์ประกอบออกเป็ น 2
ประเด็นด้วยกัน คื อ ด้านสถานที่ที่ใช้ในการขับซอ และการแต่งกายของช่ างซอ กล่าวคือ เนื่ องจาก
การขับซอพื้ นเมื องเป็ นการแสดงทางวัฒนธรรมที่ มีการสืบสานกันมาตั้ งแต่อดีต ผู ้ที่ชื่ นชอบการ
แสดงการขับซอส่ วนใหญ่จึงเป็ นผู ้ สู งอายุและคนที่ มีจิตใจอนุรั กษ์ความเป็ นพื้นบ้านพื้นเมื อง ซึ่ ง
สถานที่ที่เป็ นจุ ดศูนย์รวมของกลุ่มคนดังกล่าว คือ วัด อีกเหตุผลหนึ่ งคนในสังคมไทยส่วนมากนับ
ถื อศาสนาพุทธ ยิ ่งเป็ นสิ่ งที่ทําให้วัดเป็ นจุ ดศูนย์รวมของคนมากยิ่งขึ้ น เมื่ อมี คนเข้าไปในวัดเป็ น
จํานวนทําให้ เจ้าภาพที่จัดงาน หรือทางวัด ต้องมีการจัดงานมหรสพขึ้ น เพื่อเป็ นสิ ่ งที่ทําให้ชาวบ้าน
หรื อคนในสังคมนั้ นได้พบปะพูดคุย หรื อมีกิ จกรรมรวมกัน ส่ วนการแต่งกายนั้ น เนื่ องจากการขับ
ซอพื้นเมืองเป็ นศิลปวัฒนธรรมล้านนา จึ งทําให้ การแต่งกายของช่างซอ เป็ นแบบล้านนา หรื อแบบ
เรี ยบง่ายตามวิถี ชาวบ้าน
ด้านการแบ่ งประเภทของการขับซอพื้ นเมืองในจังหวัดเชียงราย นั้ น วัฒนธรรมการขับซอ
ทางจังหวัดเชียงราย เป็ นการขับซอโดยที่ช่ างซอจะยึดเสียงปี่ เป็ นหลัก หรือเรี ยกว่า “ซอเข้าปี่ ” ซึ่ ง
ในดินแดนล้านนานั้ นการขับซอพื้ นเมืองจะแบ่งออกเป็ นสองทางใหญ่ ๆ คือ ซอทางเชี ยงใหม่ และ
ซอล่องน่าน ดังที่ ธี รยุทธ ยวงศรี (2540: 47-59) ได้กล่าวถึงการแบ่งเขตพื้ นที่ทางวัฒนธรรม
ล้านนาไว้สามเขตพื้ นที่ ซึ่ งในการแบ่งเขตพื้นที่ทางวัฒนธรรมนี้ ได้รวมเอาความแตกต่างของเครื่ อง
ดนตรี ที่ใช้บรรเลงประกอบการขับซอ ดังนี้