Page 247 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

องอาจ อินทนิเวศ สรุป อภิปรายผลและข้อเสนอแนะ / 226
6.1.1.3 การแบ่งประเภทของการขับซอพื้นเมืองในจังหวัดเชี ยงราย
การขับซอในจังหวัดเชียงราย ปั จจุบันออกเป็ น 3 ประเภทใหญ่ๆ ตามลักษณะและรูปแบบ
การซอ ได้ดังนี้
1) การซอเดี่ ยว หรื อเรี ยกอีกอย่างว่า “ซอป้ อด” เป็ นการขับซอโดยใช้ช่ างซอคน
เดียว จะเป็ นหญิ งหรื อชายก็ได้ เครื อซอในการขับโดยมากเป็ นการเล่าเรื่ องตํานาน หรือคติสอนใจ
2) การซอคู่ หรื อเรี ยกว่า “ซอคู่ถ้อง” เป็ นการซอโต้ตอบกันช่างซอชายกับช่างซอ
หญิง หรื อชายกับชาย หรื อหญิงกับหญิง อย่างใดอย่างหนึ่ ง เครื อซอที่ใช้ในการขับโดยมากเป็ นเรื่ อง
ทั ่วไปตามแต่ เจ้าภาพหรื อผู ้ ว่าจ้างสนใจ การซอประเภทนี้ เป็ นที่นิ ยมมากในกลุ่มช่ างซอ และผู้ชม
เนื่องจากช่างซอได้ใช้สํานวนโวหารตอบโต้คู่ ถ้อง อย่างสนุ กสนานเป็ นการแสดงปฏิภาณไหวพริ บ
เป็ นอย่างดี
3) ละครซอ เป็ นการแสดงการขับซอโดยในช่ างซอหลายคนผลัดเปลี่ยนกันขับซอ
เปรี ยบเสมือนการเล่ าเรื่องหรื อแสดงละคร
6.1.1.4 เนื้ อหาของบทซอ
จากการศึกษาด้านเอกสาร บันทึ กการออกผลงานการซอ และการติ ดตามศึกษางานใน
ภาคสนาม ผู ้ วิจัยพบว่า เครื อซอ ที่พ่อครู ศรี ทวน สอนน้อย แต่ งเพื่อใช้ในการขับซอ ทั้ งให้เหล่ า
บรรดาลู กศิ ษย์ และช่ างซอทั ่วไป รวมทั้ งตนเองไว้ใช้ ในการขับซอ ทั้ งในการขับซอในห้อง
บันทึ กเสี ยง เป็ นผลงาน และการขับซอในงานเทศกาลซึ่ งเป็ นการแสดงจริ งแต่ละครั้ งนั้ น ผู ้วิจัย
สามารถแบ่งประเภทของเครื อซอ ที่พ่อครู ศรี ทวน สอนน้อย ประพันธ์ออกเป็ นประเภทได้ทั้ งสิ้ น 6
ประเภท โดยเรี ยงลําดับประเภทผลงานที่มีจํานวนมากที่สุ ดดังนี้ คือ
1) ประเภทหลักธรรมคําสอนพระพุ ทธศาสนา
2) ประเภทเทศกาล ประเพณี และวัฒนธรรม
3) ประเภทตลกขบขัน ชิงไหวพริ บ แฝงสาระและความรู ้
4) ประเภทให้แง่ คิด แฝงอุทาหรณ์
5) ประเภทเทิดทูนสถาบันพระมหากษัตริ ย์
6) ประเภทถ่ายทอดความรู ้สึ กถึ งสภาพสังคม บ้านเมื อง
เมื่อเจ้าภาพติดต่อว่าจ้างงานซอ พ่ อครูจะเตรี ยมตัวในเรื่ องของบทเครือซอไว้ล่ วงหน้าเสมอ
แต่เมื่อนํ ามาขับซอในสถานการณ์จริ ง บทประพันธ์เหล่ านั้ น เปรี ยบเสมือนหั วข้อนําให้ช่ างซอ
นําไปใช้ โดยช่างซออาจเสริ มเติมแต่งเนื้ อหาเข้าไปในบทเครื อซอ ตามแต่ ความสามารถปฏิภาณ
ไหวพริ บของช่างซอแต่ละคนอี กครั้ งหนึ่ ง