Page 23 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

องอาจ อินทนิเวศ บทนํา / 2
ลักษณะเพลงพื ้นบ้านว่า ลักษณะของเพลงพื้นบ้านจะไม่เคร่ งครัดในกฎเกณฑ์ จากการที่ ดนตรี
พื้ นบ้านมี วิธี การถ่ายทอดโดยการบอกปากต่ อปากและท่องจํา จึ งพบการเปลี่ ยนแปลงเสมอ
ประกอบกับในขณะที่ บรรเลงหรื อขับร้อง นั กดนตรี นักร้ องรวมทั้ งชาวบ้านต่ างอยู่ในสภาวะ
แวดล้อมทางพิธีกรรม ไม่ต้องอาศัยระบบโน้ตหรื อวาทยกรคอยกํากับดนตรี จึงทําให้ดนตรี พื้ นบ้าน
มีความอิสระทางการบรรเลง อาศัยปฏิภาณไหวพริ บของนักร้องและนักดนตรี เป็ นหลัก สุ กัญญา สุ จ
ฉายา (2543: 3) ได้กล่าวถึงลักษณะของเพลงพื้ นบ้านไว้ว่า “เพลงพื้นบ้านเป็ นวรรณกรรมมุขปาฐะ
ซึ่ งรวมบทร้อยกรองและดนตรี เข้าด้วยกัน สืบทอดกันมาปากต่ อปาก และมีลักษณะเด่นอยู่ที่ความ
เรี ยบง่ายของถ้อยคํา การร้อง และการแสดงออก ” อย่างไรก็ตามการถ่ายทอดวัฒนธรรมในแบบมุข
ปาฐะ มีส่ วนที่ทําให้ความเป็ นแบบฉบับเดิมเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา ลักษณะดนตรี เช่ นนี้ ถือได้
ว่าตรงกับเอกลักษณ์ของดนตรี พื้นบ้าน
ดนตรี ในประเทศไทยมีความหลากหลายทางวัฒนธรรมด้านดนตรี รู ปแบบที่ชัดเจนในการ
ที่จะช่ วยพิ จารณาถึงลักษณะของดนตรี พื ้นบ้านอย่างหนึ่ ง คือ ภาษา หรื อถ้าพู ดในทางดนตรี ก็คื อ
การขับร้อง มณี พยอมยงค์ (2524: 159) ได้ยกตัวอย่างเปรี ยบเทียบ เพลงขับร้ องของแต่ละภูมิภาคใน
ประเทศไทยว่า การขับร้อง ทางภาคเหนือ เรี ยกว่า ซอ หรื อ จ๊อย ภาคอี สาน เรียกว่า ลํา ทางภาคใต้
เรี ยกว่า โนรา และภาคกลางเรี ยกว่า ร้ องเพลง หรือการขับร้ อง นั่ นเอง และการที่จะเข้าใจความหมาย
ของบทเพลงนั้ นให้ลึกซึ้ ง ผู ้ ศึ กษาควรจะมีความรู ้ด้านภาษาท้องถิ่นนั้ นๆ ไว้พอสมควร
ดนตรี ล้านนามีความเป็ นอัตลักษณ์ ของตน เมื่อได้ฟั งสามารถที่ จะสั นนิษฐานได้ว่าเป็ น
ดนตรี จากทางภาคเหนือ โดยเฉพาะภาษา ยิ่งแสดงความเป็ นดนตรี ล้านนาชัดเจนยิ ่งขึ้ น เครื่ องดนตรี
ก็เช่ นกัน ในการบรรเลงดนตรี พื้นบ้านเมืองเหนื อ หรื อพื้นบ้านล้านนา เครื่ องดนตรี ที่นิยมใช้บรรเลง
ประกอบ ก็คื อ ปี่ สะล้อ พิณ และซึง
ธีรยุทธ ยวงศรี (2540:47-48) ได้กล่าวว่า นักวิ ชาการในปั จจุบันแบ่งเขตพื ้นที่
ศิ ลปวัฒนธรรม ขนบธรรมเนี ยมประเพณี และลักษณะดนตรี พื ้นบ้านล้านนา ตามลักษณะทาง
ภูมิศาสตร์ และกลุ่มชาติพันธุ ์ได้ 3 กลุ ่มวัฒนธรรมใหญ่ คื อ
1) วัฒนธรรมดนตรี ล้านนากลุ ่มที่ 1 พื้ นที่ จังหวัด เชี ยงใหม่ เชี ยงราย ลําพูน ลําปาง มี
ศูนย์กลางอยู่ที่ จังหวัดเชี ยงใหม่
2) วัฒนธรรมดนตรี ล้านนา กลุ ่มที่ 2 พื้ นที่จังหวัด น่ าน แพร่ พะเยา เชี ยงรายบางส่วนมี
ศูนย์กลางอยู่ที่ จังหวัดน่ าน
3) วัฒนธรรมดนตรี ล้านนากลุ่มที่ 3 พื้นที่ จังหวัดแม่ฮ่องสอน จังหวัดเดี ยว
ความแตกต่างของแต่ ละกลุ่มแบ่ งจากรู ปแบบวัฒนธรรมพิธีการ ความเชื่ อ เทคนิ คการ
บรรเลงหรื อขับร้ อง องค์ประกอบร่วมทางด้านดนตรี สําเนี ยงภาษาที่ใช้ในการขับขาน เชื้ อสายของ