Page 89 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

69
วัวน้อยกว่ าควาย หากทําให้เกวี ยนมีขนาดใหญ่และบรรทุ กของแล้วอาจทําให้วัวไม่ มีกําลังพอที่ จะ
ลากได้ จึงน่าจะเป็ นเหตุผลที่ทําให้รูปลักษณ์ของเกวียนทางนี้ แตกต่ างจากภาคอื่น
สําหรั บความเกี่ยวข้องกับทางวัฒนธรรมของทางภาคเหนือนั้ น ส่วนใหญ่จะมีการใช้เกวียน
บรรทุ กกลองของวัด เช่ น กลองสะบัดชัย ในการแห่ ขบวนครั วทาน หรื องานบุ ญต่างๆ หรื อใช้
แห่ กลอง ตี เพื่อบอกให้ทราบว่าพรุ ่งนี้ จะเป็ นวันพระที่จังหวัดสุ โขทัย นอกจากนี้ บางพื้นที่ เช่ น
อําเภอจอมทอง จังหวัดเชี ยงใหม่ อําเภอป่ าซาง จังหวัดลําพูน ชาวบ้านจะนําเกวียนมาถอดส่ วนเรือน
เกวียนออก แล้วบรรทุ กกลองหลวงเพื่อนําไปแข่งขั นการตีกลองตามที่ ต่ างๆ แสดงให้เห็ นถึง
ความสามารถของชาวบ้าน ในการดัดแปลงปรับเปลี่ยนสิ ่ งที่ มีอยู่ให้สามารถใช้ประโยชน์ ได้เต็มที่
นอกจากนี้ ในส่ วนไม้ที่กั้ นด้านหน้าของเรื อนเกวียนที่ เรียกว่า ตาดหน้า ก็จะนิ ยมสลัก หรื อ
เขียนเป็ นลาย หม้อไหดอก หรื อหม้อนํ้ ามีไม้เลื้ อย ตามคติพุทธศานาดั้งเดิ มที่ เรี ยกว่า “ปูรณฆฎ หรื อ
ปูรณกลศ” เพื่ อให้เกิ ดความศิริ มงคล ความอุดมสมบูรณ์ของพื ชพรรณธัญญาหาร อันเป็ นปั จจัยหลัก
หนึ่ งในสี่ ของการดํารงชีวิต รวมทั้ งบริ บู รณ์ ด้วยทรัพย์สมบั ติ ต่างๆ หรื อลวดลายนาค ที่ จัดเป็ น
สัญลักษณ์ แห่ง ความยิ ่งใหญ่ ความอุ ดมสมบูรณ์ ความมี วาสนา ซึ่ งเป็ นความเชื่ อที่สื บทอดกันมา
ยาวนานของคนทางภาคเหนื อ ในขณะที่ไม้กั้ นด้านหลังที่เรี ยกว่า ตาดหลัง ก็ มักจะสลัก หรือเขียน
เป็ นรู ปช้าง ซึ่ งแสดงถึ งพละกําลัง อํานาจ ความเกรงขาม ซึ่ งจะช่ วยคุ้มครองป้ องกันการเดินทางให้
ราบรื่ นไม่มีอุ ปสรรคใดๆ แต่ในภายหลังพบว่าการเขียนภาพเปลี่ยนไปเป็ นวงดนตรี ลู กทุ่งที่ นิยมกัน
ในช่ วงนั้ น จึงอาจแสดงให้เห็นถึงแนวคิดที่เปลี่ยนไปของช่างหรื อเจ้าของเกวี ยนในช่วงหลังได้ว่า มี
ความสนใจในเรื่ องของความบันเทิ งสนุกสนานมากกว่ าก็ได้
ในช่วงหลังเมื่อการคมนาคมเจริ ญขึ้ น รถยนต์ได้เข้ามามีบทบาทมากกว่ า เกวียนจึงถูกใช้
น้อยลง และถูกเก็บไว้ตามบ้านเรื อน พ่ อค้าของเก่าจึ งไปขอซื้ อเพื่อนํามาซ่ อมแซมและขายไปเป็ น
เครื่ องประดับสนาม และบางส่ วนก็ถอดเป็ นชิ้ นเพื่อนําไปดัดแปลงทําเป็ นส่ วนต่างๆของบ้าน เช่ น
รั้ ว หน้าต่ าง ประตู หรื อทําเป็ นเครื่ องเรื อน เช่น โต๊ะ เก้าอี้ โคมไฟ เป็ นต้น รวมทั้ งทําเป็ นศาลา
นั ่งเล่ น ซึ่ งก็ได้รับความนิ ยมจากคนทั่ วไป จนทําให้จํานวนเกวี ยนเก่าลดลงอย่างรวดเร็ ว และไม่พอ
ในการนํามาดัดแปลง จึงมีช่างทําเกวียนรั บทําชิ้ นส่วนเหล่านี้ ขึ้ นใหม่โดยเฉพาะส่วนล้อ แต่อย่างไร
ก็ดี ความรู้ ในการทําเกวี ยนก็เริ่ มจํากัดลง และมี แนวโน้มจะสาบสูญไปในที่สุ ด
สุ ดท้ ายคณะผู้วิจัยหวังว่าผลการศึกษาในครั้ งนี้ ถึ งแม้จะไม่สามารถรวบรวมองค์ความรู้
เกี่ยวกับเรื่ องเกวียนได้ทั้ งหมด เพราะเป็ นการศึกษาเฉพาะในเขตภาคเหนื อตอนบนเท่ านั้ น แต่อย่าง
น้อยก็น่ าจะเป็ นข้อมูลเกี่ยวกับเกวี ยนที่ผู ้สนใจสามารถศึกษาค้นคว้าได้ ซึ่ งทางคณะผู ้ วิจัยก็หวังว่า
หากมีโอกาสคงจะได้ทําการศึ กษาเรื่องของเกวี ยนในภูมิภาคอื่นต่อไปเพื่ อให้เกิดความสมบูรณ์ของ
ข้อมูล และจะได้เป็ นองค์ความรู้ ที่อยู่คู่แผ่นดินไทยตลอดไป