Page 88 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

68
ความหมายอยู่ 2 ทาง คื อ เป็ นชุ มชนที่เคยมี การทําเกวี ยนมาก่อน หรื อไม่ ก็ เป็ นแหล่งที่ มีการนํ า
เกวียนมาขายหรือแลกเปลี่ ยนกัน
จากข้อมูลที่ได้กล่าวมาทําให้ทราบว่าการทําเกวียนในสมัยก่ อนจําเป็ นต้องใช้กําลังคนใน
การทําจํานวนพอสมควร และช่างแต่ละคนก็มีความถนัดแตกต่างกัน จึงต้องมีหัวหน้าที่อาจเป็ นทั้ งผู้
ที่ มีความรู้ความสามารถมากกว่ าช่างคนอื่ น และมีทุ นทรัพย์ในการลงทุนซื้ อวัตถุดิ บ เช่ น เหล็ก
เป็ นต้น ฉะนั้ นช่ างที่คณะผู้วิจัยได้สํารวจพบตามที่กล่าวมา จึงเป็ นระดับหั วหน้าช่างเกื อบทั้ งหมด
ไม่ ว่า จะเป็ นช่างบุ ญช่วย ขุนกัน ที่จังหวัดแพร่ ช่ างจันทร์ ขัตินนท์ และช่างก๋ อง ใหม่ทํา ที่จังหวัด
ลําปาง หรื อ ช่ างหลง ที่จังหวัดแม่ฮ่องสอน เป็ นต้น
รู ปที่ 54 รูปร่ างของเกวียนในแต่ละจังหวัดที่เป็ นแหล่งทํา
ประเด็นถัดมาคื อขั้นตอนและองค์ความรู ้ในการทําเกวียน จากการศึ กษาพบว่าในแต่ละแหล่ง
ที่ทําเกวียนมี ขั้ นตอน เทคนิ ควิธีการ ที่ คล้ายคลึงกัน ทั้ งในการกลึงดุมล้อด้วยเครื่ องเคี่ยน การเข้า
ฝั กขาม กับ ซี่ ล้อ และดุ มล้อ การเข้าเหล็กรั ดล้อ การนํา เพลา และ กะหลก มาประกอบกั บล้อ
จากนั้ นจึ งนํา ทูบ และ แท่ นช้าง มาประกอบกับเพลา แล้วจึงนําเรื อนเกวียนมาวางบนแท่นช้างอี กที
หนึ่ งจึงเสร็จ จะแตกต่างกันบ้างก็ตรงขนาดของล้อ และเรื อนเกวี ยนเท่านั้น
มีข้อน่ าสังเกตว่ าจากการที่คณะผู ้วิจัยได้ลงพื้ นที่ในจังหวัดใกล้เคี ยง เช่ น ตาก พิษณุโลก
สุ โขทัย หรื อทางภาคตะวันออกเฉี ยงเหนื อ และได้มีโอกาสสอบถามชาวบ้านที่ มีความรู้ ในการทํา
เกวียน ก็ได้ข้อมู ลในการทําเกวียนคล้ายคลึงกันโดยเฉพาะในเรื่ องของการทําตัวล้อ แสดงให้เห็ นว่า
องค์ความรู ้ในการทําเกวียนนั้ นคงเหมือนกัน แต่สิ ่ งที่ ทําให้เกวี ยนมีรู ปลักษณ์ ต่ างกันน่าจะมาจาก
ลักษณะพื้นที่ และประโยชน์ในการนําไปใช้มากกว่า
ประเด็นสุ ดท้ายที่ จะขอกล่าวถึง คือ บทบาทหน้าที่ของเกวียนในบริ บททางวัฒนธรรมของ
ภาคเหนือ ซึ่ งจะพบว่ารู ปลักษณ์ ของเกวียนทางภาคเหนื อจะมี ขนาดค่อนข้างเล็ก เตี้ย เรื อนเกวียนจะ
กว้าง เมื่อเทียบกับภาคอื่น ซึ่ งน่ าจะเป็ นเพราะลักษณะพื้นที่ ของทางภาคเหนื อประกอบด้วยภูเขาเป็ น
ส่ วนใหญ่ พื้นที่ จึงเป็ นเนิ นขึ้ นๆลงๆ มีที่ราบน้อย หากทําให้เกวียนมีขนาดใหญ่และสูงจะทําให้คว ํ่า
ได้ง่าย รวมทั้ งสัตว์ที่ใช้ลากเกวียนจะเป็ นวัวซึ่ งสามารถเลี้ ยงในพื้นที่ทางนี้ ได้ดีกว่ าควาย กําลังของ
เกวียนแพร่
เกวียนลําปาง
เกวียนลําพูน
เกวียนแม่ฮ่องสอน