Page 87 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

67
ของที่ ระลึก ได้แก่ ช่างโต๊ะ ชาวนาที่ บ้านท่ าล้อ อําเภอสู งเม่น จังหวัดแพร่ และช่ างจันทร์ ขัติ นนท์
บ้านลําปางหลวง ตําบลลําปางหลวง อําเภอเกาะคา จังหวัดลําปาง อีกทั้งช่ างจันทร์เองได้นําความรู้
ในการทํา ล้อของเกวี ยนไประยุกต์ ใช้กับการทําล้อของรถม้าลําปาง ซึ่ งเป็ นยานพาหนะที่เป็ น
เอกลักษณ์อย่างหนึ่ งของจังหวัดลําปางด้วย ทําให้ล้อของรถม้าที่ใช้ในการรั บนักท่องเที่ ยวในบริเวณ
หน้าวัดลําปางหลวง มีความแข็งแรงและสวยงามแปลกตา ดังรู ปที่ 53
รู ปที่ 53 ซ้ ายและกลาง เกวียนจําลองที่ ทําขึ้ นจําหน่าย ขวา ล้อของรถม้าที่เลียนแบบล้อเกวียน
ประเด็นต่อมาที่จะกล่าวถึ ง คือ แหล่งของการทําเกวียน ซึ่ งแต่เดิมคณะผู ้ วิจัยมีความเข้าใจว่า
น่าจะพบได้ทั่วไปในทุกจังหวัด แต่เมื่อลงทําการศึ กษาจึงพบว่า จังหวัดที่เป็ นแหล่งทําเกวียนหลักๆ
มีอยู่เพียง 4 จังหวัดของทางภาคเหนื อตอนบน คือ ที่ จังหวัดแพร่ ลําปาง ลําพูน และแม่ฮ่องสอน ทํา
ให้เกิดรู ปร่ างของเกวียนที่ เป็ นลักษณะเฉพาะตัวของจังหวัดนั้ น ตามบริ บทของภูมิประเทศและการ
ใช้งานในท้องถิ ่น รวมทั้ งเรี ยกชื่อเกวียนตามจังหวัดด้วย ได้แก่ เกวียนแพร่ เกวียนลําปาง เกวียน
ลําพูน และเกวี ยนแม่ฮ่องสอน ทําให้ได้ทราบว่าคนทางจังหวัดเชี ยงราย น่ าน และอุตรดิ ตถ์ จะ
เดินทางไปซื้ อเกวียนจากแหล่งทําเกวียนที่แพร่ ไปใช้ ในขณะที่ แหล่งทําเกวียนที่ลําปางนั้ น คนทาง
จังหวัดพะเยา และตาก จะเดินทางมาซื้ อ ส่ วนแหล่งทําเกวียนที่ ลําพูน ส่ วนใหญ่จะเป็ นคนจาก
เชียงใหม่ และแหล่งทําเกวียนที่แม่ฮ่องสอน นอกจากคนต่างอําเภอ เช่น แม่สะเรี ยง ขุนยวม ท่าวังผา
หรื อปาย จะมาซื้ อแล้ว บางทีก็นําเกวียนข้ามไปขายพม่ า ทางด่านใกล้เขตอําเภอขุนยวมด้วย
จากข้อมูลเท่ าที่กล่าวมาเหตุผลประการหนึ่ ง ที่ น่าจะเป็ นเช่นนี้ เพราะในการทําเกวียนนั้ น
ต้องอาศัยช่างหลายคนที่มีฝี มือแตกต่ างกันช่ วยกันทํา ได้แก่ ช่ างไม้ ช่ างเหล็ก ช่างเคี่ยน (ช่ างกลึง)
ช่ างจักสาน รวมทั้ งช่างแกะสลัก หากต้องการทําให้ เกวียนมีความสวยงาม ฉะนั้ นในสมัยก่อนจึ งมัก
มีช่ างรวมตัวกันทําเกวียนเป็ นชุ มชน หรือหมู ่บ้าน และย ังคงหลงเหลื อให้เห็ นอยู่ในปัจจุบัน โดย
ส่ วนใหญ่ จะมีชื่อว่า “บ้านท่าล้อ” ซึ่ งพบได้ในจั งหวัดต่างๆทางภาคเหนือตอนบน เช่ น ที่ บ้านท่าล้อ
อําเภอสู งเม่น จังหวัดแพร่ หรื อ บ้านท่าล้อ อําเภอเมื อง จังหวัดน่ าน บ้านท่าล้อ อําเภอลี้ จังหวัด
ลําพูน เป็ นต้น ซึ่ งจากการสอบถามชาวบ้านในชุ มชนเหล่ านั้ นก็ ทราบว่า ที่มาของชื่ อบ้านนั้ นมี