Page 85 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

65
3. ในการทําล้อเกวียนนั้ นขอบของล้อจะต้องใส่ วงเหล็กเพื่อช่วยให้รัดไม้ที่นํามาทําล้อ
ให้อยู ่แน่นและในขณะเดี ยวกันก็ ป้ องกันการสึกกร่ อนของไม้ที่ ทําล้อด้วย ก็อาศั ยหลักการ
วิทยาศาสตร์ คือ การขยายตัวของโลหะเมื่ อได้ รั บความร้ อน โดยช่ างจะนําวงล้อเหล็กไปเผาไฟให้
ร้อนเพื่อให้ขยายตัวแล้วนํามาใส่ ลงในล้อไม้ที่ทําไว้ เมื่อเย็นลงเหล็กจะหดตัวรัดไม้ให้แน่ นได้
การวิเคราะห์ เชิงการนําไปใช้
เกวียนจัดเป็ นพาหนะที่ มีประโยชน์มากต่อชาวบ้านในสมัยก่อนเพราะใช้ได้ทั้งในการเดิน
ทางไกล ใช้ในการขนส่ งผู ้ คน หรื อสิ นค้าไปขาย หรื อไปแลกเปลี่ยน และย ังสามารถใช้เป็ นที่พักแรมไป
ในตัวได้ด้วย นอกจากนี้ ในการทํานาก็ ย ังใช้ในการขนกล้าเพื่อนําไปปลูกหรื อขนข้าวจากนามาเก็บย ัง
ยุ้งฉางได้ แสดงถึ งภูมิปัญญาความสามารถของคนในสมัยก่ อนที่ประดิษฐ์สิ ่ งของใช้จากวัสดุ รอบตัวได้
อย่างมี ประสิทธิ ภาพนั่นเอง
3. เพื่อศึ กษาบทบาทหน้าที่ของเกวียนในบริบททางวัฒนธรรมของทางภาคเหนือ
สําหรั บบริบททางวัฒนธรรมทางภาคเหนื อที่เกี่ยวข้องกับเกวียน ได้แก่
3.1 รูปลั กษณ์ ของเกวียนทางภาคเหนื อ
ลักษณะเฉพาะของเกวียนทางภาคเหนือ นอกจากขนาดของตัวเกวียนแล้ว ลักษณะเด่ นที่
สําคัญคือ บริ เวณเฮือนล้อนั้ น ตรงส่วนของไม้กั้นด้านหน้า หรื อ ตาดหน้า ที่ทําจากแผ่นไม้ขนาดใหญ่
รูปสี่ เหลี่ ยมผืนผ้า มักมีการประดับลวดลายโดยใช้สิ ่วเจาะให้ลึกลงเป็ นลายเส้น เป็ นศิลปะแบบพื้นบ้าน
ล้านนา ลวดลายที่นิ ยมทํากันมี หลายแบบ เช่น ลายหม้อนํ้ ามีไม้เลื้ อยตามคติพุทธศาสนาดั้ งเดิม และ
ลวดลายนาคเลื้อย ต่ อมาในช่วงหลังความนิยมเริ ่ มเปลี่ยนเป็ นภาพวงดนตรี ลู กทุ่ง เป็ นการทําเพื่ อ
ความสวยงามสนุกสนาน ส่ วนด้านหลังของเฮือนล้อ จะมี ตาดหลัง มักแกะสลักรู ปนูนตํ่าเป็ นรู ปช้าง
แต่ในช่ วงหลังก็นิ ยมวาดรู ปของวงดนตรี ลูกทุ ่ง เช่ นเดี ยวกันกับตาดหน้า หรื อบางทีก็ วาดเป็ นรู ป
การชนวัว ที่เป็ นการละเล่นอีกอย่างหนึ่ ง และระหว่ างส่วนปลายของ กันจั ๊ก และตาดหลัง จะมีแผ่นไม้
ที่สวยงามอีกแผ่นหนึ่ งคั่ นอยู่ที่ เรี ยกว่า โก่ งกิ้ว เป็ นแผ่นไม้รู ปสี่เหลี่ยมคางหมู ส่ วนล่ างของโก่งกิ้ว จะ
ปาดเป็ นรู ปโค้งคล้ายสาหร่ ายรวงผึ้ง ลวดลายของ โก่งกิ ๊ ว ใช้สิ ่ ว ตอกเป็ นลายเส้น รู ปนาคสองตัว เลื้ อย
หันหลังเกี่ยวหางกัน
3.2 บริ บทของเกวียนที่เกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมทางภาคเหนือ
เกวียนถู กใช้ในงานเกี่ ยวกับศาสนา เช่นที่ อําเภอทุ่ งเสวียน จังหวัดสุ โขทัย จะใช้ เกวียน
บรรทุ กกลองแห่ร้ องเป็ นสัญญาณว่าวันพรุ่ งนี้ เป็ นวันพระ ทางภาคเหนือ ตัวเรื อนเกวียนจะถูกถอดออก
เพื่อใช้พื ้นที่ ส่ วนใหญ่วางกลองหลวง พบได้ในเขตอําเภอจอมทอง จังหวัดเชี ยงใหม่ หรื อจังหวัดลําพูน
ปัจจุบันเกวียนที่ใช้บรรทุกกลองไปแข่งขันตามสถานที่ต่ างๆ จะเปลี่ยนจากวัว เป็ นพ่วงด้วยรถพ่วงเหล็ก
และเชื่อมต่อวางบนรถยนต์อี กทีหนึ่ ง เพื่อเป็ นการประคองส่วนทูบเกวี ยนไม่ให้ หัก สาเหตุที่เปลี่ยนจาก
วัวเป็ นรถเพราะสถานที่ แข่งขันตีกลองไกลขึ้ น