Page 76 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

56
การฮ้องขวั ญของผู้ที่มีการเปลี่ยนผ่านสถานภาพ2 ไดแก่การเปลี่ยนตําแหน่ งหน้าที่การงาน
เปลี่ยนที่อยู่อาศัย จบการศึกษา เป็ นต้น
การฮ้องขวัญผู้มาเยื อน2 เป็ นการสร้างความสัมพันธ์ ให้เกียรติ แขกที่มาเยือน
การฮ้ องขวัญหลังจากการทําเกษตรที่ใช้ แรงงานแล้ ว2 เป็ นการแสดงความกตัญ�ูและการขอขมาลาโทษ
ได้แก่ ขวัญข้าวขวัญควาย เป็ นต้น
2 การฮ้ องขวัญสิ่งของเพื่อเสริมสร้ างความอุ่ นใจแก่เจ้าของผู้ ใช้ 2 ได้แก่ ขวัญบ้าน ขวัญเสาเรื อน
ขวัญเกวียน เป็ นต้น
ในการประกอบพิธี ฮ้องขวัญของชาวล้านนาต้องอาศัยผู ้ ที่มีภูมิความรู ้ความชํานาญในการจัดพิธี กรรม
โดยผู้ ประกอบพิธีส่ วนใหญ่ เป็ นเพศชายและผ่านการบวชมาแล้วเรี ยกว่าหมอขวัญอาจารย์วัด(ปู่ วัด) พ่อหนาน
ทําหน้าที่เป็ นผู ้ เรี ยกขวัญใช้บทเรี ยกขวัญที่มีเนื้อหาปฎิภาณไหวพริ บโน้มน้าวเชิญชวนให้ขวัญกลับเข้ามา มี
สําเนียงนํ้ าเสี ยงสุ ภาพอ่ อนโยนมีภาษาบาลีประกอบบ้างเพียงเล็กน้อยเพื่อเพิ่ม ความขลังและศักดิ์ สิ ทธิ์ ของพิธี
สิ ่ งของที่ ต้องเตรี ยมในพิธีฮ้องขวัญ ได้แก่ เครื่ องบายศรี (ทําจากใบตองและดอกไม้การทําขึ้ นอยู่
กับภู มิปัญญาและวัสดุของแต่ละท้องถิ ่น) ไข่ต้ม ข้าวเหนียว กล้วย ใบพลู หมากเมี่ยง บุ หรี่ ด้ายมัดข้อมือ
หรื ออาจจะมีเสื้อผ้า เครื่องใช้ของเจ้าของขวัญ ขันตั้งครู (ดอกไม้ ธูปเทียน ค่าขึ้ นครู) ทั้งหมดนี้ นําจัดใส่
พาน หรื อ ขันโตก หรื อ สลุ ง ไว้ให้เรี ยบร้อยขั้ นตอนของพิธีกรรมฮ้องขวัญ คือ ผู้ ฮ้องขวัญจะทําพิธีตาม
ฤกษ์ยามที่กําหนดไว้ ให้เหมาะตามลักษณะของขวัญ โดยเริ ่มจากเจ้าของขวัญมอบขันตั้ งให้กับผู ้ ฮ้องขวัญ
หลังจากนั้ นผู ้ ฮ้องขวัญจะกล่าวคําอัญเชิ ญเทวดา ตามด้วยบทเรี ยกขวัญ จากนั้ นผู ้ ฮ้องขวัญจะเอานํ้ ามนต์มา
พรมให้เจ้าของขวัญ และใช้ด้ายผูกข้อมื อ พร้อมกับญาติพี่ น้องและแขกผู ้ ร่วมงานเข้าร่วมในการผูกข้อมือ
และอวยพรให้อยู่เย็นเป็ นสุ ข มีความเจริ ญพ้นจากทุ กข์ภัยต่างๆ หลังจากเสร็ จพิธีแล้วก็จะร่ วมกัน
รั บประทานอาหาร ญาติจะนําบายศรี ไปตั้ งไว้บนหั วนอนของเจ้าของขวัญ
พิ ธีฮ้องขวัญ เป็ นพิ ธีกรรมอันศักดิ์ สิ ทธิ์ ตามความเชื่ อทางวัฒนธรรมบนวิถี ชีวิตของชาวล้านนา
และย ังมีคุ ณค่าสนองตอบความต้องการทางด้านจิตใจ ทําให้เกิ ดความอบอุ่นทางใจ มีความมั่ นใจพร้ อมที่
จะเผชิญปัญหาอุ ปสรรคและวิกฤตต่างๆ ในชีวิต เสริ มสร้างความสัมพันธ์ ระหว่างบุคคลในครอบครัวและ
ชุ มชน แสดงความห่ วงใย ช่วยเหลือดู แลเอาใจใส่ต่ อกัน และย ังแสดงถึ งความเมตตาธรรมต่อสิ ่ งที่เป็ น
ปัจจัยในการดํารงชี วิตของผู ้ คนอี กด้วย จะเห็นได้ว่ามนุษย์ในปั จจุบันมีทั้ งความเจริญทางวิทยาศาสตร์
และเทคโนโลยีแล้วก็ตาม แต่ถ้ามนุษย์ขาดความมั ่ นใจ ไม่ สบายใจ ทุ กข์ใจและหาทางแก้ไขไม่ ได้
ตราบนั้นมนุ ษย์จะเข้ามาหาความเชื่ อหรือพิ ธีกรรมและหวังพึ่งพาอํานาจเหนือธรรมชาติที่ เป็ นที่พึ่ งทางใจ
ตามท้องถิ่นที่ ตนอยู่ ความเชื่อและพิ ธีกรรมจึงไม่ใช่ เรื่ องที่ควรดู ถูกหรื อมองข้าม เพราะเป็ นสิ่งที่ มี
บทบาทหน้าที่ตอบสนองความต้องการทางใจของมนุษย์ เราจึงควรศึกษาถึงแก่ นแท้ของพิธีกรรมใน
ท้องถิ ่ นให้เข้าใจ เพื่ อไม่ให้ เกิดความหลงงมงาย จนทําให้แก่ นสาระสําคั ญของพิธีกรรมเบี่ยงเบน
เปลี่ยนไป (จารุ วัตร กลิ่นอยู่ http://www.stou.ac.th และ ญาวิณี ย์ ศรีวงศ์ราช, 2544)