Page 74 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

54
กลองหลวงนี้ พระครู เวฬุ วันพิทักษ์ วัดพระบาทตากผ้า อําเภอป่ าซาง จังหวัดลําพูน เล่ าว่ามี
มาเมื่อราว 80 ปี เศษมานี้ เอง โดยช่างชื่ อ หนานหลวง บ้าน ทุ่งตุ ม ตําบลแม่ ก๊า อําเภอสันป่ าตอง จังหวัด
เชียงใหม่ เป็ นผู้ ทําขึ้ นก่อนมี ขนาดหน้ากลองใหญ่ 20 นิ้ว ยาวประมาณ 140 นิ้ว (7 ศอก) ซึ่ งมีขนาด
ใหญ่ กว่ากลองทั ่วไปในขณะนั้ น แล้วนํามาถวายพระครู พุทธิวงศ์ธาดา วัดฉางข้าวน้อยเหนื อ เจ้าคณะ
แขวงปากบ่อง (คืออําเภอป่ าซางปัจจุ บัน) เพื่อใช้สําหรั บแห่ ครัวทานหรือไทยทานและตีแข่ งกัน ซึ่ ง
ได้รับความนิ ยมเป็ นอย่างมาก จึ งมีผู ้ทําขึ้ นเลียนแบบในเวลาต่อมา โดยได้พัฒนาให้มีขนาดใหญ่ ขึ้ น
ตามลําดับ เป็ นขนาดหน้ากลอง 22 นิ้ ว 24 นิ้ ว และ 26 นิ้ ว จนปัจจุ บันขนาดใหญ่ ที่สุ ดคือ 28 นิ้ ว
ยาว 130 นิ้ว หรื อ 6 ศอก 10 นิ้ ว สําหรับกลองหลวงใบแรกนั้ น กล่าวกันว่ามี เสียงดังมาก นําไปตี แข่งที่
ไหนก็ชนะ ต่ อมาได้รับการแนะนําว่า ถ้าตัดหน้าให้สั้ นลงอี ก เสียงจะดังขึ้ นกว่าเดิ ม จึงกระทําตามแต่
ปรากฏว่าพอตัดแล้วเสี ยงกลับลดลงกว่ าเดิม ปัจจุ บันกลองใบนี้ ได้สู ญหายไป แต่ส่ วนของหน้ากลองที่
ตัดออกย ังมีอยู่ที่วัดฉางข้าวน้อยเหนื อ (สนั ่น ธรรมาธิ , http://art-culture.chiangmai.ac.th)
กลองหลวงที่นิยมในปั จจุบัน มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางหน้ากลองกว้างประมาณ28นิ ้วมีความยาว
ประมาณ130นิ้ ว การเคลื่อนย ้ายจึงต้องอาศัยพาหนะ เช่ นเกวียนล้อเลื่อนหรื อรถยนต์ การตีกลองหลวงต้องใช้
ผ้าพันเป็ นรู ปกรวยหรื อก้นหอย และกําเอาไว้แน่ นเวลาตี ให้ส่ วนที่เป็ นปลายแหลมก้นหอยกระทบกันบริเวณ
ริมจ่ากลอง (ข้าวเหนี ยวผสมขี้เถ้า)ด้วยกําลังแรงจะเกิดเสี ยงดังกังวานก้องไปไกลคุณภาพของเสี ยงกลองหลวง
ขึ้ นอยู ่กับองค์ประกอบต่ างๆได้แก่ ไหกลอง เหงื อกกลอง รูเอวกลองหนังกลองหูหิ่ง คร่ าวหู หิ่ งหนังขิ น
จ่ากลองผู้ ตี กลอง วัสดุที่ใช้ในการตี ตําแหน่ งที่ตี วิธีการตี จังหวะการตี และการควบคุ มแรงในการตีกลอง
กลองหลวงจะนําออกมาใช้งานในแต่ละปี หลังฤดู กาลเก็บเกี่ยวข้าวไปจนถึงหลังสงกรานต์
คือเริ่ มตั้ งแต่ เดือนมกราคมถึงเดื อนมิถุ นายน กลองหลวงจะใช้ในขบวนแห่ เมื่อวัดจัดให้ มีงาน เช่ น
งานสรงนํ้ าฉลองพัดเปรี ยญ งานครัวตาน (ครัวทาน) ถวายทาน โบสถ์ วิหาร หรืองานบุญต่างๆ ก็จะจัด
ให้มีขบวนแห่ ซึ่ งมีกลองหลวงร่ วมด้วย การตีแห่ กลองหลวงจะใช้การตี แห่ทึดโมง โดยมี ฆ้องชุดใหญ่
ตีร่ วมด้วย คือ ชุด 9 ใบหรื อ 7 ใบ นอกจากนี้ ก็มีฉาบและกลองตะหลดปด ซึ่ งเป็ นกลองสองหน้า มี ไม้ตี
สองอันร่ วมด้วย ในงานบุญหนึ่ งๆ จะมี ขบวนแห่ หลายขบวนที่วัดอื่นๆ ส่ งมาร่ วมขบวนงานบุญด้วย
งานบุญต่ างๆ ดังกล่าว เมื่อขบวนแห่เสร็ จสิ้ นแล้ว ช่วงบ่ายทางวัดจะจัดให้มีการตีกลองหลวงแข่งขัน
กันระหว่ างกลองหลวงของวัดต่างๆที่มาร่ วมงานบุญ เรี ยกว่า การโฮมกลอง
กลองหลวงได้ชื่อว่ าเป็ นศูนย์กลางเชื่ อมโยงความสัมพันธ์ระหว่างชุมชนหรื อหมู่บ้านกับวัดอย่าง
ชัดเจนกิจกรรมต่ างๆที่เกี่ยวกับกลองหลวงเริ ่มตั้ งแต่การสร้างการใช้ การเก็บรักษาและอื่นๆต้องอาศัย
ความร่วมมือของวัดหมู่บ้านพระและชาวบ้านอย่างใกล้ชิ ดเทคนิควิธีการต่ างๆในการสร้างกลองหลวงจะ
แสดงถึงภูมิปัญญาของชาวยองและชาวล้านนาอย่างแท้จริ ง เมื่อสร้างเสร็จแล้วจะถือว่าเป็ นสมบัติของวัดและ
หมู่บ้านนั้ นๆปั จจุบันกลองหลวงได้มีการแข่งขันกันมากขึ้ นจึงทําให้กลายเป็ นสัญลักษณ์แห่ งเกี ยรติยศและ
ศักดิ์ ศรี ของชุมชนที่เป็ นเจ้าของกลองหลวงจึงจัดเป็ นเครื่องดนตรี ชนิดหนึ่ งที่มีความเป็ นเอกลักษณ์ของตนเอง
ทั้งรู ปแบบและบทบาทในสังคมล้านนา(http://www.prapayneethai.com)