Page 66 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

47
เหรี ยญเงินสมัยทวาราวดี และลวดลายในรอบพุทธบาทศิลปะสุ โขทัยสร้างในสมัยพระเจ้าลิ ไทสําหรับใน
ล้านนาลายหม้อดอก ปรากฏในวิหารพุ ทธศาสนาประมาณตอนต้นพุทธศตวรรษที่ 21 ลวดลายดังกล่ าว
ชาวล้านนาเรี ยก หม้อดอก ในช่ วงแรกๆจะปรากฏภาพดอกไม้ที่มีก้าน 7 ก้าน มีนกบิ นอยู่ด้านบน ต่อมา
คลี่คลายเป็ นเพิ ่มลายเครื อเถา และรับลวดลายจากอยุธยา รัตนโกสินทร์ มาประกอบมากขึ้ น
นอกจากลวดลายหม้อดอกในวิหารล้านนาแล้ว ชาวล้านนาในอดีต ทั้งคนเมือง คนไทลื้อ จึง
นิยมจัดหม้อดอก หรื อแจกันไว้บนหิ ้งพระ เพื่ อบูชาพระพุทธองค์ จัดเป็ นอามิ สบูชาซึ่ งด้วยลวดลายที่
งดงาม หม้อดอกที่ประดับประดาด้วยดวงใจบริสุ ทธิ์ ก็ย่อมน้อมนําจิตใจให้เข้าไปสู่การปฏิบัติ บูชาเพื่อ
ก่อให้ เกิดความดี ความงามและความจริ งในท้ายที่สุ ด (http://bbs.cmvc.ac.th/archiver)
หม้อไหดอกในทางล้านนา เป็ นภาชนะดิ นเผาทรงกระบอกที่มีปากผายออก มีการทําเป็ นริ้ ว
บริ เวณปากภาชนะ มักมีเอวคอดเข้าตัวผายออกเล็กน้อยมีก้นแบน ชื่อที่ ชาวบ้านใช้เรี ยกขานอาจเป็ น
หม้อนํ้ าดอก หรื อหม้อดอก ก็มี ขนาดที่พบเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 3 นิ้ ว สูง 7 นิ ้ว ขึ้ นรู ปด้วย
การใช้แป้ นหมุน มีการตกแต่งด้วยการเขียนสี เป็ นลวดลายดอกไม้ ใบไม้ (http://gotoknow.org)
หม้อไหดอก มี ลักษณะการใช้งานเหมือน แจกันในปัจจุ บัน ชาวบ้านนิ ยมใช้ หม้อไหดอก
บรรจุ ดอกไม้ทําเป็ นแจกันดอกไม้ถวายพระพุ ทธรู ปบนหิ ้ งในบ้านโดยมากแล้วมักจะใช้ยอด
หมากพู ้ หมากแม่ คื อ หมากผู้ หมากเมีย ปั กไว้แทนดอกไม้สด ทั้ งนี้ อาจเป็ นเพราะหมากผู้หมากเมีย
หาง่ายและทนทาน ไม่ต้องเปลี่ ยนบ่อยก็ได้
หม้อไหดอกที่งดงามมากปรากฏเป็ นภาพเขี ยน ที่บริ เวณคอสองของวิหารจามเทวี ที่ วัดปง
ยางคก และวิหารนํ้ าแต้ม วัดพระธาตุลําปางหลวง อําเภอเกาะคา จังหวัดลําปาง ส่ วนหม้อดอกที่
ชาวบ้านใช้บรรจุยอดหมากผู ้หมากเมียเพื่อใช้ประดับบนหิ้งพระนั้ น นิ ยมจัดไว้เป็ น 3 ไหดอก ซึ่ ง
อาจเป็ นเพราะจัดเพื่อถวายพระพุ ทธ พระธรรม พระสงฆ์ ก็ได้ (http://lanna.mju.ac.th)
รู ปที่ 41 หม้อไหดอก หรื อ ปูรณฆฎะ ที่เป็ นลวดลายบนวิหาร และบนตาดหน้าของเกวียน
ส่ วนลวดลายที่ นิ ยมอี กแบบหนึ่ งคือ นาค หรื อ พญานาค ซึ่ งเป็ นสัตว์ใน 1เทพนิยาย 1และ
ตํานานพื้นบ้าน บ้างก็ว่าเป็ นสัตว์ใน1ป่ าหิมพาน1 ต์ มีลักษณะเหมือนงูใหญ่มีหงอน จัดเป็ นสัญลักษณ์
แห่ งความยิ ่งใหญ่ ความอุดมสมบูรณ์ ความมีวาสนา และนาคย ังเป็ นสัญลักษณ์ ของบันไดสายรุ ้งสู่
จักรวาล นาคเป็ นเทพเจ้าแห่งท้องนํ้ า บางแห่ งก็ว่าเป็ นเทพเจ้าแห่งฟ้ า