Page 64 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

45
ประทุนหรื อกูบสําหรับกันแดดกันฝนทั้งกระชุ และประทุนหากไม่ใช้ยกออกเก็บได้แล้วแต่ความสะดวก
0 ลักษณะเด่ นของเกวียนอีสาน0
เกวียนอีสานมี รูปร่างงดงามบอบบาง โดยเฉพาะเกวี ยนยโสธร การตกแต่งนิยมแกะสลักลวดลายลง
ไปตามส่วนประกอบของเกวี ยนแกะเป็ นลายดอกไม้บ้าง ตัวกนกบ้าง ประทุนเกวียนอี สานเป็ นงานจักสาน
ไม้ใผ่สามารถกันแดดฝนได้ดี เวลาไม่ใช้เกวียนก็ถอดประทุ นไว้ เกวียนใน เขตอีสานใต้ เช่นนครราชสี มา
บุรี รัมย์ และศรี สะเกษ ซึ่ งประชาชนส่ วนใหญ่เป็ นชาวเขมร เกวี ยนมีลักษณะบอบบางสวยงามกว่าแบบที่
พบในเขตอีสานเหนือ เกวียนแบบนี้ เรี ยกว่า ระแทะ ในยามพักแรมมีประทุ นเกวียนสวมครอบเรือนเกวียน
และมีประตูปิ ดตรงหน้ าเกวียน ประทุนเกวียนแบบนี้ เรียกว่า พรวงเกวียนหากใช้บรรทุกสิ่ งของต้องนํา
ประทุนออกแล้วนํากระชุหรือกระโหลงซึ่ งสานด้วยไม้ไผ่วางบนเกวียนเพื่อใส่ข้าวของ เกวียนวัวที่พบใน
กลุ ่มแม่นํ้ ามูล มีลักษณะคล้ายกับระแทะที่พบในงานจิ ตรกรรมโบราณและภาพสลักหินศิ ลปะขอม
รูปที่ 39 เกวียนของทางภาคอีสานในรู ปแบบต่างๆ
ข้อแตกต่างที่เห็ นได้ชัดอีกประการหนึ่ งของเกวียนอี สาน คือตรงส่ วนดุมล้อมักจะมี ไม้ที่
ปิ ดหัวดุมล้อเพื่ อไม่ให้ หลุดแทนที่จะใช้สลักใส่เหมือนของทางภาคเหนือ เรี ยกว่า “แพด” และต่อเข้า
กับไม้ด้านหน้าและด้านหลังเรี ยกว่า “ไม้ขวางทาง” ทําให้เป็ นรู ปสี่เหลี่ ยม แล้วจึงค่ อยนําตัวเรื อน
เกวียนวางพาดลงบนเพลาและไม้ขวางทางตัวหน้าตัวหลังอี กทีหนึ่ ง
รูปที่ 40 แพด และไม้ขวางทางในเกวี ยนอีสาน
กล่าวโดยสรุ ปจะเห็ นได้ว่าในการสร้ างเกวียนนั้ นมี องค์ความรู้ ที่เกี่ ยวข้องอยู่ทั้ งในด้าน
การกลึ งไม้ การทําสลักในการเข้าไม้ การเลือกไม้ แต่ละชนิ ดซึ่ งมีสมบัติ ต่ างกันมาใช้ทําชิ้ นส่ วน
ต่ างๆของเกวียน การตี เหล็ก แม้แต่การจักสานไม้ไผ่เพื่ อทําพื้ นและหลังคาของเรื อนเกวียน และ
ความรู ้เหล่านี้ ก็ สามารถอธิบายด้วยหลักการทางวิ ทยาศาสตร์ได้เป็ นอย่ างดี อีกทั้ งลักษณะรู ปร่ างของ
เกวียนทางเหนือและทางอี สานก็มีความแตกต่างกันตามแนวคิ ดในการออกแบบ วัสดุที่มีในท้องถิ่น
แพด
ไม้ขวางทาง