Page 63 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

44
ที่ไม้มีความหนาแน่ นน้อยกว่านํ้ าจึงลอยได้ และอาศัยหลักการการเคลื่อนที่แบบวงกลมในการหมุ น
ท่อนไม้บนนํ้ า โดยอาศัยแรงจากคนงานในการขึ้ นไปเดินบนไม้ทําให้ไม้หมุนได้สมํ่าเสมอ
ในส่ วนของเพลาเกวียนแต่เดิ มจะใช้ไม้เนื้ อแข็งทําแต่ปรากฏว่าเมื่ อเดินทางแล้วมักจะหักได้
ง่ายโดยเฉลี่ยจะใช้ได้ประมาณ 3 วัน ทําให้เมื่ อเดินทางต้องนําเพลาเกวียนสํารองติดไปด้วยหลายอัน
ทําให้เป็ นภาระมากพอสมควร ในภายหลังจึงเปลี่ยนมาใช้เหล็กแทนทําให้สามารถใช้งานได้นาน
แต่ การวางเรือนเกวียนก็วางได้ลําบากขึ้ นจึงได้มีการเพิ่มส่ วนของ แท่ นช้าง เพื่อรองรับเรือนเกวียน
ให้เหมาะสมและอยู ่นิ ่ งได้
การวิเคราะห์เชิ งการนําไปใช้
เกวียนจัดเป็ นพาหนะที่มีประโยชน์มากต่อชาวบ้านในสมัยก่ อนเพราะใช้ได้ทั้ งในการเดินทางไกล
ใช้ในการขนส่ งผู ้ คน หรื อสิ นค้าไปขาย หรื อไปแลกเปลี่ยน และย ังสามารถใช้เป็ นที่พักแรมไปในตัวได้
ด้วย นอกจากนี้ ในการทํานาก็ย ังใช้ในการขนกล้าเพื่ อนําไปปลูกหรื อขนข้าวจากนามาเก็บย ังยุ ้ งฉางได้
แสดงถึ งภูมิปั ญญาความสามารถของคนในสมัยก่อนที่ประดิ ษฐ์สิ ่ งของใช้จากวัสดุรอบตัวได้อย่างมี
ประสิทธิ ภาพนั่นเอง
เกวียนนอกจากในทางภาคเหนื อจะมีใช้กันทั่วไปในสมัยก่อนแล้วในภาคอีสานก็มีการใช้เกวี ยน
เช่นกัน เพียงแต่ รูปร่ าง รวมทั้ งการเรียกชื่ อส่วนต่างๆของเกวียนก็อาจแตกต่างกันไปบ้างจึงขอกล่าวถึง
เกวียนทางภาคอีสานไว้ด้วย ดังนี้
0 เกวียนอีสาน0
เกวียนทางภาคอีสานทําด้วยไม้เนื้ อแข็งเช่นเดียวกับทางภาคเหนือ องค์ประกอบที่สําคัญคือล้อ
หรื อวงเกวียน เรื อนเกวียนหรื อตัวเกวียน และไม้ธูปซึ่ งยื่นออกไปเป็ นที่เที ยมเกวียนด้วยวัวหรือควาย
เกวียนแต่ละเล่มมีสองล้อ แต่ ละล้อประกอบด้วย ดุม กํา และ กีบ (http://j.1asphost.com/seesan/1.htm)
ดุ ม เป็ นศูนย์กลางของวงล้อทําจากไม้เนื้อแข็ง คือไม้ประดู่ และไม้พยุงซึ่ งเหนียวแน่ นทนทาน
รอบๆ ดุมเจาะรู สิ บหกรูสําหรั บเสี ยบชายกํา หากเป็ นเกวียนขนาดเล็กเจาะเพียง 12 รู
กํา เป็ นซี่ หรื อกงล้อ ทําจากไม้พยุงซึ่ งแข็งแรงที่สุ ด เกวียนขนาดใหญ่แต่ ละล้อประกอบด้วย
16 ซี่ เกวียนบางเล่มกํามี ลวดลายสวยงามและขัดถูจนขึ้นเงา
กงหรื อกีบ เป็ นวงล้อมรอบนอกล้อข้างหนึ่ งประกอบด้วยกี บสี่อันทําจากไม้ประดู่องค์ประกอบทั้ง
สามส่ วนนี้ เรียกว่ ากงเกวียน เป็ นส่ วนสําคัญที่ทําให้ล้อเกวี ยนหมุนเคลื่อนที่ได้ ล้อเกวียนจึ งเป็ นสัญลักษณ์
ที่หมายถึงการไม่หยุดนิ ่ งการเคลื่อนไหวการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา องค์ประกอบส่ วนหัวของเกวียนที่เรี ยก
ว่าไม้ธูปนั้ นประกอบด้วยแอก เขียงหัวเกวียนหนังหัวเกวียนทอกขั้นและไม้ชาดเกวียนองค์ประกอบส่ วนนี้
ทํามาจากไม้เนื้ อแข็งเป็ นส่ วนใหญ่ ยกเว้นแอกที่ทําจากไม้เนื้ ออ่อนและนํ้ าหนักเบาไม่ให้สัตว์เที ยมเกวียน
แบกนํ้ าหนักจนเกินไปเรื อนเกวียนหรื อตัวเกวียนประกอบด้วยเพลาสําหรับยึดล้อเกวียนทั้ งสองและ
เรื อนเกวียนที่ทําเป็ นตะแคร่สําหรั บนั ่งและบรรทุกของโดยอาจสานกระชุเกวียนวางอีกชั้นหนึ่ ง ข้างบนจะมี