Page 55 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

36
สําหรับขนาดของเกวียนก็จะแตกต่างกั นไปบ้าง ถ้าเป็ นเกวียนที่ใช้ในแถบเมืองแพร่จะเป็ น
เกวียนล้อเล็ก ตัวเกวียนตํ่ าเนื่องจากต้องใช้ในที่สู งชัน มิเช่ นนั้ นจะคว ํ่าได้ง่ าย ส่วนเกวียนที่ใช้ทาง
ราบ เช่ น สุโขทัยจะเป็ นเกวี ยนล้อใหญ่ ทรงสูง สําหรับส่ วนประกอบที่ต้องกลึง ตัวอย่างเช่น ดุ มล้อ
นั้น (ในภาษาเหนื อเรียกว่า การเคี่ยน) จะมี ช่างอีกกลุ่มหนึ่ งที่เรี ยกว่า ช่างเคี่ยน เป็ นผู้ทําแล้วช่างที่ทํา
เกวียนจะซื้ อมาใช้เป็ นส่วนประกอบ
รูปที่ 27 ดุ มล้อ และเครื่องเคี่ ยนพื้นบ้าน
(ที่มา รูปขวาจาก http://www.yupparaj.ac.th/web2001/st09/page8.html)
เมื่ อเตรี ยมฝั กขาม ซี่ ล้อ และดุ มล้อแล้ว ส่ วนประกอบอีกอย่างหนึ่ ง คื อเหล็กรัดล้อ ทําโดย
การนําเหล็กแผ่ นแบนมาตี แล้วเผาไฟในเตาให้ปลายหลอมจนเชื่ อมกัน การตีเหล็กก็ จะใช้ทั่งและ
ค้อนในการขึ้ นรู ป จากนั้ นจึงทําเป็ นวงโดยการเผาปลายทั้งสองข้างของเหล็กแบบให้ หลอมเหลว
แล้วนํามาเชื่อมติ ดกันเป็ นวง เมื่อประกอบฝั กขาม ซี่ ล้อ และดุมล้อเข้าด้วยกันแล้วก็จะใช้เหล็กรัดล้อ
ไปเผาไฟ โดยก่อกองไฟกลางลานบ้านจนเหล็กร้อนได้ที่ จึงนํามาครอบที่วงล้อ รอบหน้ากว้างของ
วงล้อเกวียนแล้วเอานํ้ าเย็นรดลงไปเพื่อลดอุณหภู มิซึ่ งจะทําให้เหล็กรัดตัวรอบวงล้อ ทําให้วงล้อมี
ความแน่ นหนาแข็งแรงไม่หลุดง่าย
รู ปที่ 28 การประกอบล้อเกวียน
ซ้ายบน ประกอบซี่ ล้อเข้ากับฝักขามและดุมล้อ ซ้ายล่ าง การเจาะฝั กขามใส่ ซี่ล้อในลักษณะสลัก
กลางบน ประกอบเป็ นตัวล้อ กลางล่ าง ใส่เหล็กรัดล้อ ขวาบน ทั ่งตีเหล็ก ขวากลาง ซี่ล้อ ขวาล่าง เหล็กรัดล้อ