Page 40 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

21
ลักษณะของเกวียนในท้องถิ ่นต่างๆ นั้ น ช่างติ ๊ บ ได้บอกว่ าเกวียนทางเชียงใหม่ตัวเก๋ ง
มักจะปาดตรง เนื่องจากนําไปบรรทุกข้าวหรื อไม้ หากเป็ นตัวเก๋ งที่มีปลายหัวท้ายงอนมักนิ ยมใช้ใน
แถบจังหวัดแพร่ แต่ไม่สามารถบรรทุ กของหนักและมีจํานวนมากหรื อเข้าป่ ารกได้เนื่ องจากหักง่าย
ส่ วนวิธีการทําเกวี ยนของท่านนั้ นก็เหมือนกับสล่าที่บ้าน ท่าล้อ อําเภอ สู งเม่น จังหวัด แพร่ นั ่นเอง
สําหรั บในเขตจังหวัดน่ าน คณะผู ้ วิจัยได้พบเห็นการใช้เกวียนเทียมวัวที่บ้านม่วงตึ๊ ด ใน
เขตอําเภอเมือง โดยใช้ในการขนกรวดทรายขึ้ นจากแม่ นํ้ าน่าน และทําเป็ นอาชีพในครัวเรื อนซึ่ งทํา
กันมาแต่ บรรพบุรุษ ตัวเกวียนที่ใช้จะมีตัวอู ่บรรทุกของขนาดเล็ กกว่าเกวียนทั่ วๆ ไป และทําจากไม้
ที่ตี ปิ ดตายทั้ งสี่ด้านเพื่ อให้กักเก็บกรวดทรายจากแม่นํ้ าได้ สอบถามได้ความว่ าเป็ นเกวี ยนที่สั่งทํามา
จาก จังหวัด แพร่ แต่การซ่ อมแซม ก็ทํากันเองเนื่องจากมีความรู้ ในทางช่างอยู่บ้าง
ส่ วนในเขตอําเภออื่นๆ เท่ าที่สอบถามก็ไม่ พบแหล่งที่ ทําเกวียน หรื อซ่อมแซมเกวียน
เลย ส่วนการใช้เกวียนนั้ นได้ทราบจากคนในพื ้นที่ว่าเพิ ่งเลิกใช้ไปไม่กี่ปี มานี้ เอง
จังหวัดที่ จะกล่าวถึ งต่อไปได้แก่ จังหวัดเชี ยงใหม่ ซึ่ งจากการสํารวจในเขตอําเภอต่ างๆ
รอบนอกที่น่าจะมี แหล่งการทําเกวียนหรื อซ่อมแซมเกวี ยนก็ไม่พบข้อมูลที่ชัดเจนเลย ส่วนใหญ่ จะพบ
ตัวเกวี ยนที่นํามาใช้เป็ นเครื่องประดับตามที่ต่ างๆ เช่ น อินทนนท์ริเวอร์ ไซด์รี สอร์ท อยู่ที่ หมู่ 4 ตําบล
หนองล่อง กิ ่งอําเภอเวียงหนองล่อง ได้นําเกวียนเก่าที่ไม่ใช้แล้ว จํานวนเกื อบ 20 เล่ม มาตั้งประดับไว้
รอบพื้ นที่ของรี สอร์ ท ซึ่ งเป็ นเกวียนที่น่ าจะทําจากลําพู น และเขตอําเภอจอมทองเป็ นส่ วนใหญ่
สําหรั บในเขตอําเภอ แม่วาง คณะผู ้ วิจัยได้สอบถามข้อมู ลจาก พ่ออุ๊ยใจคํา ตาปั ญโญ ซึ่ งเป็ นปราชญ์
ภูมิปั ญญาพื้ นบ้านล้านนาที่สําคัญ เกี่ ยวกับเรื่ องของเกวียนทําให้ทราบว่า จังหวัดเชียงใหม่ นั้ นไม่ มีช่ าง
ผลิ ตเกวียนอยู่เลย ต้องสั่งซื้ อจากที่ อื่น โดยคนเชี ยงใหม่จะซื้ อเกวี ยนมาจาก จังหวัดลําพู น ทางบ้าน
แจ๋ ม อําเภอ ลี้ และที่ จังหวัดลําปาง เรี ยกว่าล้อเวียงละกอน หรื อเวียงละคร ในการซื้ อเกวียนนั้ น คนทาง
เชียงใหม่ก็จะเดินทางโดยเอางัวหรือวัวไปด้วย เมื่ อซื้ อได้แล้วก็จะเอาวัวนั้ นเทียมเกวี ยนกลับมา
นอกจากนี้ พ่ออุ๊ ยย ังได้ให้ความรู ้เพิ ่มเติ มอี กว่า ล้อหรื อเกวี ยนของคนล้านนาแต่ เดิ ม
จริ งๆ นั้ น เกิ ดจากการตัดไม้เป็ นท่อนคล้ายเขียง แล้วเอามาเข้าล้อทั้ งอันในลักษณะที่เป็ นล้อตันไม่มี
การทําซี่ ต่อมาได้เห็นแบบอย่างเกวียนทางภาคกลางและเห็นความสวยงามจึงได้เริ ่ มมีการทําฝักขาม
และใส่ซี่ล้อเข้าไป กลายเป็ นเกวียนที่เห็ นอย่างในปัจจุบัน
รู ปที่ 10 การใช้เกวียนขนหินทรายจากแม่ นํ้ าน่าน ที่บ้านม่ วงติ ๊ด อําเภอเมื อง จังหวัดน่าน