Page 39 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

20
ช่ าง เป็ ง ใจกันทา อายุ 78 ปี อยู่บ้านเลขที่ 101/1 บ้าน นาไผ่ ตําบล เสริ มซ้าย อําเภอ
เสริ มงาม เป็ นช่างทําเกวียน แต่ เลิกการผลิตไปแล้ว เนื่ องจากไม่มีแหล่งไม้และไม่มีผู ้นิยมใช้เกวียน
มานานแล้ว เครื่ องมื อเครื่ องใช้เหลือมี อยู่ไม่ มากนัก บางอย่างไม่ได้นําออกมาใช้ทําให้สู ญหายไป
บ้าง แต่ย ังสามารถอธิบายเกี่ ยวกับการผลิตเกวี ยนได้
ช่ าง ก๋ อง ใหม่ทํา อายุ 86 ปี บ้านท่ าโป่ ง ตําบล เสริ มซ้าย อําเภอ เสริ มงาม เดิมเป็ นพ่อ
หลวง (ผู้ใหญ่บ้าน) ของที่นี่ เป็ นช่างทําเกวียน และย ังคงถ่ายทอดความรู ้ให้กับลูกและหลาน ทําให้
ย ังคงมี ช่างผู ้ มีความรู้เกี่ ยวกับเกวี ยนสื บทอดต่อกันมาอยู่ สําหรั บเครื่ องมือเครื่ องใช้และชิ้ นส่วนของ
เกวียนบางอย่างนั้ น ท่านย ังคงเก็บรักษาเอาไว้ แต่ไม่ มีการผลิตเพิ่ มขึ้ นอีกเนื่ องจากไม่ มีไม้มากพอ
และไม่คุ ้มทุนต่อการสร้ าง
จังหวัดต่ อมาที่คณะผู้วิจัยได้ลงไปสํารวจคือ จังหวัด พะเยา ซึ่ งได้ข้อมูลจากกลุ่มชาวบ้านใน
วัดท่ าฟ้ าใต้ เขตอําเภอ เชี ยงม่วน (ที่ เริ ่ มต้นจากพื้ นที่นี้ เนื่ องจาก ในครั้ งที่อาจารย์วีระพงษ์ ทําการศึกษา
เรื่ องเครื่ องหี บอ้ อยพื้ นบ้านได้พบข้ อมู ลเกี่ ยวกั บเครื่ องหี บอ้ อยที่ นี่ และได้ รู้ จักท่ านเจ้ าอาวาส
และชาวบ้านในบริ เวณนี้ อี กทั้งย ังเป็ นแหล่ งที่มีข้อมูลเกี่ ยวกับภูมิปั ญญาพื้นบ้านมากพอสมควร) ว่า
ชาวบ้านในบริ เวณนี้ ซื้อเกวียนมาจากตัวเมื องพะเยา ซึ่ งมีช่ างทําเกวียนท่ านหนึ่ งชื่ อช่าง ติ ๊บ อยู่ บ้าน แม่ตํ๋า
ทางคณะผู ้ วิจัยจึงได้ ติดตามไปสอบถามชาวบ้านที่ บ้าน แม่ตํ๋า และได้พบกับ ช่ าง ติ๊บ พุทธธรรม อายุ 81 ปี
อยู่บ้านเลขที่ 437 / 2 บ้าน แม่ตํ๋ า ตําบล แม่ตํ๋า อําเภอ เมือง ตรงข้ามกับวัดภูมินทร์ (นอกจากเป็ นชื่ อวัดที่ มี
ชื่อเสี ยงในจังหวัดน่ านแล้ว มี วัดชื่ อนี้ ที่ บ้านแม่ตํ๋า อําเภอ เมือง จังหวัดพะเยาด้วย) ซึ่ งช่างติ๊ บได้ให้ข้อมูล
ว่าพื้นเพของท่ านเป็ นคนบ้านลําปางหลวง ตําบล ลําปางหลวง อําเภอ เกาะคา จังหวัด ลําปาง แต่ ได้ภรรยา
เป็ นคนพะเยาจึ งย ้ายถิ่ นฐานมาอยู่ที่นี่ ได้สื บทอดวิ ชาทําเกวี ยนมาจากบรรพบุรุ ษ แต่เลิ กทําไปหลายปี แล้ว
เนื่ องจากไม่มีใครนิ ยมใช้เกวียนอี กและไม้ที่ใช้ทําเกวียนค่อนข้างจะหาได้ยาก ส่ วนผู้ ที่สื บต่ อวิชาความรู ้ก็
มีลูกชายของท่าน แต่ก็ เลิกทําไปแล้วเช่นกันเนื่องจากเหตุผลข้างต้น
ช่ างติ ๊ บย ังได้เล่ าให้ ฟั งอีกว่ าเกวี ยนของท่ านนั้ นทําจากไม้หลายชนิ ด ส่ วนที่ เป็ น
ล้อเกวียนจะใช้ไม้สัก ส่วนที่ เป็ นดุมจะใช้ไม้ประดู่ และส่วนที่ เป็ นต๋ งหรื อคานยาวรับตัวเก๋ งจะใช้ไม้
ยาง เนื่ องจากมีนํ้ าหนักเบา บางครั้ งใช้ไม้บั ่ว (ไม้ไผ่ชนิ ดต่างๆ) แทนก็มี
รู ปที่ 9
ช่ างติ ๊บ พุทธรรม บ้านแม่ ตํ๋า
ตําบลแม่ตํ๋า อําเภอเมือง จังหวัดพะเยา
ช่ างก๋ อง ใหม่ทํา บ้านท่าโป่ ง
ตําบลเสริ มซ้าย อําเภอเสริมงาม
จังหวัดลําปาง