Page 38 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

19
คณะผู ้วิจัยจึงเดิ นทางไปสํารวจข้อมู ลเพิ ่มเติ ม ที่อําเภอ เถิ น จังหวัด ลําปาง ได้พบ
คุณบุญสอน อินว่าน อายุ 74 ปี อยู่ที่บ้าน เหล่า ตําบล ล้อมแรด อําเภอ เถิ น ซึ่ งเป็ นลูกสาวของช่างทํา
เกวียน แต่พ่อที่เป็ นช่างเสี ยชีวิตไปหลายปี แล้ว และให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่าบ้านเหล่ านี้ ถื อเป็ นแหล่ งทํา
เกวียนที่สํ าคัญของลําปาง ทําเกวี ยนขนาดสู งใหญ่ เพื่ อบรรทุกข้าว และย ังถือว่าล้อเกวี ยนที่ย ังไม่ได้
ใส่ เหล็กรัดที่ เรี ยกว่า “ล้อป๋ วย” ถื อเป็ นสิ นค้าหลักที่ จะบรรทุกใส่เกวียนไปขายถึงจังหวัดสุ โขทัยและ
บรรทุกสินค้าอื่นๆที่ซื้ อกลับมา ส่ วนประกอบของเกวียนที่ย ังคงหลงเหลืออยู ่ในบ้านคือส่วนประกอบ
ของวงล้อซึ่ งมีความโค้งภายนอกขนาด 21.5 นิ้วต่ อชิ้น ต้องใช้ประมาณ 8 ชิ ้น จึ งจะได้ล้อ 1 วง ดังนั้ น
เส้นรอบวงของล้อวงนี้ จึงประมาณ 172 นิ้ ว รัศมีเท่ากับ 27 นิ้ ว เส้นผ่านศูนย์กลาง 54 นิ ้ว ไม่ รวมความ
สู งของตัวเก๋งเกวี ยน และย ังให้ข้อมูลด้วยว่านอกจากที่ อําเภอ เถิน นี้ แล้วย ังมีที่ อําเภอ สู งเม่น จังหวัด
แพร่ เป็ นอี กแหล่งหนึ่ งที่ผลิ ตเกวียนด้วย ซึ่ งข้อมูลก็ตรงกับที่คณะผู้วิจัยได้ไปสํารวจมา
จากนั้ นคณะผู ้ วิจัยได้ไปสํารวจแหล่ งทําเกวียนที่ สําคัญในจังหวัดลําปางอีกที่หนึ่ ง อยู ่
ในเขต บ้านลําปางหลวง และบ้านนํ้ าล้อม อําเภอ เกาะคา ได้ พบช่าง จันทร์ ขัตินนท์ อายุ 73 ปี อยู ่
บ้านเลขที่ 220 หมู ่ 1 บ้านลําปางหลวง ต.ลําปางหลวง อ.เกาะคา จากการบอกเล่ าของท่ านทําให้
ทราบว่าแต่เดิมบ้านลําปางหลวงเป็ นแหล่ งผลิตเกวียนที่มีชื่ อเสี ยงมากในจังหวัดลําปาง และบ้านของ
ท่ านถือเป็ นแหล่งผลิ ตขนาดใหญ่ มีลู กน้องในความดูแลหลายคน และทําส่ วนประกอบทุ กชนิ ด
ตั้งแต่งานกลึงไม้เป็ นต้นไป แต่ได้เลิกทําไปประมาณ 18 ปี แล้ว เนื่ องจากในปั จจุบันไม่มีใครนิ ยมใช้
เกวียนกันอีก ท่ านจึงหันมายึ ดอาชีพทําด้ามมี ด ผลิตเกวี ยนขนาดย่อมหรื อเกวียนจําลอง และผลิตรถ
ม้าจําหน่าย ซึ่ งรถม้าที่ใช้วิ่งกันอยู่หน้าวัดพระธาตุลําปางหลวงส่ วนใหญ่ก็เป็ นฝี มือของท่าน
ท่ านได้เล่าต่อไปว่ า การผลิ ตเกวียนแต่ ก่ อนนั้ นจะประกอบสํ าเร็ จที่ บ้านของท่าน
เดือนหนึ่ งๆ สามารถผลิ ตได้ 50 ถึง 52 เล่ม ราคาเล่มละประมาณ 750 ถึ ง 1,000 บาท ส่วนกรรมวิธี
การผลิตก็ไม่ต่างจากช่ างหลายๆ ท่านที่ได้ให้ ข้อมูลไปแล้ว แต่จะมีสิ ่ งที่ เพิ่มเติมคือเรื่ องของกรรมวิธี
การกลึง ซึ่ งช่างจะนําไม้ที่จะกลึงมาเสี ยบกับเหล็กแหลมทั้ งสองด้านเพื่อให้หมุ นได้ และใช้เชือก
หนังวัวนํามาพันรอบไม้แล้ วโยงไปที่ ล้อหมุ น ให้ คน 2 คนยืนคนละด้านช่ วยกันหมุ นล้อหมุ น
พร้อมๆ กัน ส่ วนสล่าจะถื อเหล็กกลึงทําการกลึงไม้ให้ ได้รูปตามต้องการ
จากนั้ นคณะผู ้ วิจัยได้ลงทําการสํารวจที่อําเภอ เสริ มงาม ซึ่ งมีข้อมู ลจากช่างจันทร์ และ
จากหมอพื้นบ้านที่อําเภอเสริ มงาม ซึ่ งคุณพิ ชากร (พนักงานขับรถที่พาคณะผู ้วิจัยลงไปสํารวจใน
ท้องที่ ต่างๆตลอดการวิจัยที่ผ่านมาจนถึงปั จจุบัน) ได้ทราบมาว่าที่อําเภอนี้ ก็ มีช่ างที่ทําเกวียนอยู่ด้วย
และจากการสอบถามชาวบ้านก็ ได้พบช่างทําเกวี ยน อยู่ 3 ท่าน คือ
ช่ างใจ ใจยะธิ บ้านดงหนองจอก ตําบล เสริ มซ้าย อําเภอ เสริ มงาม ทราบในเบื้ องต้นว่า
เคยผลิตเกวียนหรื อซ่อมเกวี ยนมาก่ อน แต่ย ังไม่ได้พบช่ างใจ จึ งได้ขอหมายเลขโทรศัพท์ของนาย
เดโชซึ่ งเป็ นหลานเพื่ อติดต่ อขอข้อมูลในภายหลัง (แต่เมื่ อลงพื้ นที่ในคราวต่ อมาหลังจากนั้ น
ประมาณ 2-3 เดื อนก็ทราบข่าวว่าท่านได้เสี ยชีวิตแล้ว)