Page 35 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

73
เมื่อประกอบฝั กขาม ซี่ล้อ และดุมล้ อเข้าด้ วยกันแล้ วก็จะนําเหล็กแผ่นแบนมาตี แล้วเผาไฟ
ในเตาให้ ปลายหลอมจนเชื่ อมกันเพื่อรัดล้ อ โดยเมื่อเผาเสร็ จแล้ วจะรี บนําเหล็กมาครอบรอบหน้ า
กว้ างของวงล้ อเกวียนแล้ วเอานํ ้ าเย็นรดลงไปเพื่อลดอุณหภูมิซึ่งจะทํ าให้ เหล็กรั ดตัวรอบวงล้ อ ทํ า
ให้ วงล้อมี ความแน่นหนา การตีเหล็กก็จะใช้ ทั่งและค้อนในการขึ ้ นรูป จากนั ้ นจึ งทําเป็ นวงโดยการ
เผาปลายทั ้ งสองข้ างของเหล็กแบบให้ หลอมเหลวแล้ วนํามาเชื่อมติดกันเป็ นวง จึงนําเหล็กไปเผาไฟ
โดยก่อไฟกลางที่ ลานบ้ านจนเหล็กร้ อนได้ ที่จึงนํามาครอบที่วงล้ อ
ลักษณะของเก๋ง ตั วเก๋ง หรื อตัวเรื อน หรื ออู่ของเกวี ยนแต่ละที่นั ้ นจะนิ ยมต่างกัน เช่น คน
เชียงใหม่จะนิยมเกวียนที่หลังปาดตรง เนื่องจากจะต้ องนําไปบรรทุ กข้ าวหรือไม้ ที่มีนํ ้ าหนักมาก
ในขณะที่คนทางลํ าปาง แพร่ นั ้ นจะมีลักษณะหัวงอนหรือท้ ายงอน ซึ่งเป็ นการประดิษฐ์ เพื่อความ
สวยงาม แต่มักไม่คงทนเพราะหักง่ายเวลาเข้ าป่ าหรือบรรทุกของหนักหรือของใหญ่ๆ
ราคาของเกวียนในสมัยก่อนที่ ยังมีการผลิ ตและใช้ กันมากๆ นั ้ น ตกราคาเล่มละประมาณ
750 บาท จนถึง 1,000 บาท ขึ ้ นอยู่กับความประณีตสวยงาม เวลาในการทํ าถ้ าเป็ นช่างฝี มือดีและ
มีความชํานาญก็จะใช้เวลาทําประมาณ 3 วัน บางคนก็ 4 หรือ 5 วันต่อ 1 เล่ม
การใช้ เกวียนในวิถี ชีวิตของชาวบ้านนั ้ นมั กจะมีการแข่งขันกันในเรื่ องเสียงของล้ อเกวียน
ว่าเกวียนของใครจะมีเสียงดังมากกว่ากัน โดยเสี ยงดังของล้ อเกวียนนี ้ เกิดมาจากการที่ล้ อเกวียน
กระทบกับพื ้ นแล้วเกิ ดการสั่นสะเทือนมาตามซี่ล้อทํ าให้มีเสียงดังออกมา โดยเกวี ยนแต่ละเล่มจะมี
เสียงที่เป็ นลักษณะเฉพาะของตนเองและเมื่อได้ ยินเสียงแล้ วมักจะทํ าให้บ่ งบอกได้ว่าเกวียนที่กําลัง
มาเป็ นเกวียนของใคร ช่างคนไหนเป็ นคนทํ า โดยสล่าเปรี ยบเทียบว่ าเป็ นเหมือนการดัดแปลงเสี ยง
มอเตอร์ ไซด์ของเด็กวัยรุ่ นในปัจจุ บันแล้วแข่งกันว่าเสี ยงใครจะดังและมี เสียงดี กว่าของคนอื่น ส่วน
ความเชื่อที่เกี่ยวกับเกวี ยนนั ้ นช่างทุกท่านกล่าวตรงกันว่ าไม่มีความเชื่ ออะไร
การได้วิชาความรู้ ในการทําเกวียนนั ้ น ช่ างบอกว่าได้ รับการสืบทอดมาจากบรรพบุรุษอี ก
ต่อหนึ่ง ซึ่งมักเกิดจากการที่ เห็นคนรุ่นพ่อแม่ ทําแล้ วจึงเข้ าไปช่วยทําด้ วยจนกระทั ้ งเกิดความรู้ ความ
ชํานาญ แต่ในปั จจุบันนี ้ ไม่มีใครสื บทอดความรู้ ในการทํ าเกวียนไว้ อี กแล้ ว และไม่ค่อยมี การใช้
เกวียนกั นมากนักทําให้ ไม่ สามารถยึดถื อเป็ นอาชีพได้ อี ก จะเหลือก็ แต่ช่างรุ่นเก่ าบางคนที่ยังคง
ยึ ดถื ออาชี พทํ าเกวียนแต่ ลดขนาดลงให้ มี ขนาดย่ อมเพื่ อส่งขายเป็ นของประดับบ้ าน ซึ่งมี
หลากหลายขนาดให้ เลือก ราคาส่งตกที่ประมาณเล่มละ 3,500 บาทขึ ้ นไป ช่างที่ยังคงทําเกวี ยน
ขนาดย่อมได้ พบคือ สล่ารัญจวน ไก่แก้ ว (054-631018) และสล่าโต๊ ะ ชาวนา
3. เพื่อศึ กษาบทบาทหน้ าที่ของเกวียนในบริบททางวัฒนธรรมของทางภาคเหนือ