Page 27 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

65
ส่วนตัวเก๋งของเกวียนในทาง จ.แพร่ จะมีท้ ายงอนและทําให้ สวยงาม แต่ที่เป็ นท้ ายตรงก็พอมีอยู่
บ้ าง แต่เกวี ยนของทางลําปางจะมีท้ ายตรงเท่านั ้ น
สื บค้ นสล่าทํ าเกวี ยนที่ อ.ลี ้ จ.ลําพูน ได้ รับทราบข้อมูลจากผู้ เฒ่าผู้ แก่ วัดบ้ านปาง ว่าแต่
เดิมบริ เวณวัดบ้ านปางก็มีการทําเกวี ยนมาก่อน แต่ปั จจุบันไม่ มีการทํ าแล้ว ส่วนแหล่งทําเกวี ยน
จริ งๆ อยู่บ้ านฮ่อมต่อ อ.ลี ้ คณะผู้ วิจั ยจึงได้ ติดตามไปยังบ้านดังกล่ าว พบว่ามี พ่ออุ๊ ยอุ่น อายุ 79 ปี
เป็ นช่างซ่อมแซมล้ อเกวียนมาก่ อน โดยซื ้ อดุมล้ อ ซี่ล้ อหรือส่วนอื่นๆ มาจากบ้ านนาไผ่ เขต อ.เสริม
งาม จ.ลําปาง นอกจากนี ้ ยังมีแหล่งทําเกวียนที่สําคัญอีกแห่ งหนึ่งคือ อ.เถิน จ.ลํ าปาง
อ.เถิน จ.ลําปาง ได้ พบคุณแม่บุ ญสอน อินว่าน บ้ านเหล่า ต.ล้ อมแรด อ.เถิ น อายุ 74 ปี
ซึ่งเป็ นลูกของสล่าทําเกวี ยน แต่คุณพ่อของท่ านเสียชีวิตไปหลายปี แล้ ว และให้ ข้ อมูลเพิ่มเติ มว่า
บ้ านเหล่ านี ้ ถื อเป็ นแหล่ งทําเกวียนที่ สําคัญของลําปาง ทํ าเกวียนขนาดสูงใหญ่ เพื่ อบรรทุ กข้ าว
และยังถื อว่าล้ อเกวียนที่ ยังไม่ ได้ ใส่เหล็กรัดที่เรียกว่า “ล้ อป๋ วย” ถือเป็ นสินค้ าที่หลักที่ จะบรรทุกใส่
เกวียนไปขายถึงจังหวัดสุโขทัยและบรรทุกสินค้ าอื่นๆที่ซื ้ อกลับมา ส่วนประกอบของเกวียนที่ ยังคง
หลงเหลืออยู่ในบ้ านคือส่วนประกอบของวงล้ อซึ่งมีความโค้ งภายนอกขนาด 21.5 นิ ้ วต่อชิ ้ น ต้องใช้
ประมาณ 8 ชิ ้ น จึ งจะได้ ล้อ 1 วง ดังนั ้ นเส้ นรอบวงของล้ อวงนี ้ จึ งประมาณ 172 นิ ้ ว รัศมีเท่ากับ 27
นิ ้ ว เส้ นผ่านศูนย์กลาง 54 นิ ้ ว ไม่รวมความสูงของตัวเก๋ งเกวียน และยังให้ ข้ อมูลด้ วยว่านอกจากที่
อ.เถิน นี ้ แล้วยังมีที่สูงเม่ น จ.แพร่ เป็ นอีกแหล่งหนึ่งที่ผลิตเกวียนด้ วย
จากนั ้ นคณะผู้ วิจัยได้ ติดตามไปสอบถามข้ อมูลจากคนในเขต อ.เชียงม่วน จ.พะเยา ทําให้
ได้ รับทราบข้อมูลจากกลุ่มชาวบ้านในวัดท่าฟ้ าใต้ ว่า ชาวบ้ านในบริเวณนี ้ ซื ้ อเกวียนมาจากตัวเมือง
พะเยา ซึ่ งมี สล่าทําเกวี ยนท่านหนึ่ งชื่อสล่าติ๊บ อยู ่บ้ านแม่ตํ๋า ทางคณะผู้ วิจั ยจึงได้ ติดตามไป
สอบถามข้ อมูลและได้ พบกับ สล่าติ๊ บ พุทธธรรม อายุ 81 ปี อยู่บ้ านเลขที่ 437 / 2 บ้ านแม่ตํ๋า ต.
แม่ตํ๋า อ.เมือง จ.พะเยา ตรงข้ ามกับวัดภูมินทร์ ซึ่งสล่าติ๊บได้ ให้ ข้ อมูลว่าพื ้ นเพของท่ านเป็ นคนบ้ าน
ลํ าปางหลวง ต.ลําปางหลวง อ.เกาะคา จ.ลําปาง แต่ได้ ภรรยาเป็ นคนพะเยาจึงย้ ายถิ่ นฐานมาอยู่
ที่นี่ ได้ สื บทอดวิชาทําเกวียนมาจากบรรพบุรุ ษ แต่เลิกทํ าไปหลายปี แล้ ว เนื่องจากไม่ มีใครนิยมใช้
เกวียนอีกและไม้ ที่ใช้ทําเกวี ยนค่อนข้ างจะหาได้ ยาก ส่วนผู้ ที่สื บต่อวิชาความรู้ ก็มีลูกชายของท่ าน
แต่ก็เลิกทําไปแล้วเช่นกันเนื่องจากเหตุผลข้ างต้ น
สล่าติ๊ บยังได้ เล่าให้ ฟั งอีกว่ าเกวียนของท่านนั ้ นทําจากไม้ หลายชนิด ส่ วนที่เป็ นล้ อเกวียน
จะใช้ ไม้ สัก ส่ วนที่เป็ นดุมจะใช้ ไม้ ประดู่ และส่วนที่ เป็ นต๋ งหรื อคานยาวรั บตัวเก๋งจะใช้ ไม้ ยาง
เนื่องจากมี นํ ้ าหนักเบา บางครั ้ งใช้ ไม้ บั่ว (ไม้ ไผ่ชนิดต่างๆ) แทนก็มี
ลักษณะของเกวียนในท้ องถิ่นต่างๆ นั ้ น สล่าได้ บอกว่ าเกวี ยนทางเชียงใหม่ตัวเก๋งมักจะ
ปาดตรง เนื่องจากนําไปบรรทุกข้าวหรื อไม้ หากเป็ นตัวเก๋งที่ มีปลายหัวท้ายงอนมักนิ ยมใช้ ในแถบ