Page 26 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

บทที่ 4
ผลการวิเคราะห์ ข้อมู ล
จากการศึ กษาการทําเกวียนในเขตภาคเหนือตอนบนของประเทศไทยนั้ นพบว่ ามี ข้อมู ลที่
น่าสนใจหลายประการทั้งวัสดุ อุปกรณ์ และวิ ธีในการทํา รู ปแบบของเกวียน และบทบาทของกวียน
ในทางวัฒนธรรม ซึ่ งจะขอกล่าวถึงรายละเอียดไปตามวัตถุประสงค์ของการวิจัย ดังนี้
1. เพื่อสํ ารวจและรวบรวมแหล่งภูมิปัญญาเกี่ยวกับเกวียนในเขตภาคเหนือตอนบนของ
ประเทศไทย
แหล่งผลิ ตเครื่องไม้ อยู่ที่บ้ านโป่ งศรี อ.เมื อง จ.แพร่ พบว่าในบริ เวณนี ้ เป็ นแหล่งแปรรู ป
เกวี ยนโบราณเพื่อทําเป็ นเครื่ องไม้ประดับบ้ านในรูปแบบอื่นๆ เช่น นําล้ อเกวียนมาประดับรั ้ วบ้ าน
ทําเป็ นศาลา เป็ นต้ น แต่ไม่ใช่แหล่งผลิตเกวียนโดยตรง
โดยล้ อเกวียนของแพร่จะมี ขนาดเล็กกว่า (ประมาณ 1.20 เมตร) แต่ล้ อเกวียนของลําปาง
จะมีขนาดใหญ่กว่า (ประมาณ 1.30 เมตรหรื อกว่านั ้ น)
ได้ พบเกวี ยนล้ อตันที่วัดพระธาตุถิ่นแถนหลวงซึ่งได้ ทราบในภายหลังว่าเป็ นล้อเกวียนยุ ค
แรกๆ
จากนั ้ นคณะผู้ วิจัยจึงได้ เดินทางไปสํารวจข้ อมูลต่อที่ อ.สูงเม่น พบว่ามีเกวียนขนาดย่อม
ซึ่ งทําเป็ นเครื่ องประดั บบ้ านวางจํ าหน่ ายอยู่แต่ ไม่มีเกวี ยนขนาดใหญ่ ให้ เห็นแล้ ว ทราบจาก
เจ้ าของร้ านว่าสามีเป็ นคนไปรับเอามา ไม่ ทราบว่าใครเป็ นคนทํ า ส่วนเกวียนขนาดใหญ่บริเวณนี ้
แต่ เดิ มก็มีอยู่แต่ ส่วนมากเจ้ าของจะขายไปไม่ เหลือไว้ ให้ เห็นแล้ ว สําหรั บช่างที่ ทํ าเกวียนได้
ส่วนมากเสี ยชีวิตไปหมด
ร้ านไส้ อั่วเตาดิน อ.เด่นชัย ได้ ทราบว่าส่ วนมากชิ ้ นส่วนที่เป็ นที่ต้ องการของตลาดคือล้ อ
เกวียน แต่ในปั จจุบันได้ หมดความนิยมไปแล้ ว ตัวล้ อเกวียนมีอยู่ 2 รูปแบบ แบบแรกเป็ นแบบล้ อ
ตันซึ่งเป็ นลักษณะของล้ อในยุคแรกๆ มี มาก่อน ต่อมาจึ งมีการประดิษฐ์ ขึ ้ นเป็ นล้ อแบบมีซี่หรื อกง
เกวียน แต่ความแข็งแรงทนทานจะน้ อยกว่าแบบแรก แหล่ งทําเกวียนทางภาคเหนือส่วนมากอยู่ที่
แพร่และลําปาง ส่วนช่างที่ ทําเกวียนได้ ยังพอมีอยู่บ้ างแต่ส่วนมากอายุมากกว่า 60 ปี ขึ ้ นไป โดยมี
แหล่งทําเกวียนอยู่ที่บ้ านท่ าล้ อ อ.เมือง จ.แพร่
นอกจากนี ้ ยังมีข้ อแตกต่างระหว่างเกวียนในทางภาคเหนือกับอีสานด้ วย ได้ แก่ ขนาดดุม
และล้ อของเกวียนทางอีสานจะมี ขนาดใหญ่และหน้ ากว้ างน้ อยกว่า เนื่ องจากต้ องลุยโคลนจะได้
ไม่ ติดหล่ม ในขณะที่ ดุมและล้ อเกวียนของทางภาคเหนือกับภาคกลางจะมี ขนาดใหญ่และหน้ า
กว้ างมากกว่า เพราะต้ องบรรทุกของหนักเช่นไม้ สัก จึ งต้องทํ าเกวียนให้ สามารถรั บนํ ้ าหนักได้ มาก