Page 41 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๓๑
ชาติหรือประเทศมาเป็ นระยะเวลานาน จะต้องมี ภูมิ ปัญญาของกลุ่มหรื อของชนชาติ หรือของ
ประเทศ อันเรียกว่า ภูมิปัญญาท้องถิ่น (Local Wisdom)”๓๐
นอกจากนีสังคมไทยในอดี ตเป็นสังคมเกษตรกรรมที่สามารถผลิ ตปัจจั ย
ในการด้ าเนิ นชีวิ ตได้ด้ วยตนเองเป็นส่ วนใหญ่ เฉพาะสังคมในชนบทนั นเป็ นสั งคมที่ ใช้ การ
แลกเปลี่ยนปั จจัยกั นมากกว่าที่ จะเน้ นการซื อขายกันอย่ างเป็นระบบ ส่ งผลท้าให้ สังคมมีความ
เอือเฟื้อเผื่อแผ่และเป็นสั งคมสมถะมากกว่าสังคมที่ มี การแข่งขันกั น ดังส้านวนไทยบางส้านวนที่
สะท้ อนวิถีชี วิตของคนไทยในอดีตได้ เป็นอย่างดี ดั งเช่น ส้านวนที่ ว่า “ท้ ามาหากิน” หรือ “ท้า
เพียงพอกิ นพออยู่” หรือ “เฮ็ดกิ น เฮ็ดกิ น” ก็ล้วนที่จะสะท้อนให้เห็นว่ า”การด้ารงชีวิ ตในเป็นไป
เพื่อการด้ารงอยู่ เป็นหลัก ไม่กอบโกยหรือละโมบโลภมาก หรือมีการค้าก้ าไรจนเกินพอดี ๓๑
๒.๔.๗.๓ ลักษณะเฉพาะของภู มิปัญญาท้องถิ่น
ภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็นองค์ความรู้ที่สืบทอดจากรุ่นสู่รุ่นมาเป็ นระยะเวลา
ที่ยาวนาน มี การบู รณาการเป็นองค์ความรู้ ที่สมบู รณ์และสมดุลในตัวเองมาตังแต่ระดับบุ คคล
ครอบครัว เครือญาติ ชุมชน หมู่บ้าน สังคม วัฒนธรรมจนถึ งทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้ อมและ
เทคโนโลยี ซึ่ งในอดีตนันเป็นวิ ธีการผลิตเพื่ อการยังชีพและการพึ่ งพาตนเอง ๓๒ อาจกล่าวได้ ว่า
วิธีการคิดในฐานะองค์รวมของการให้ เหตุผลและการอธิบายก็คื อระบบภูมิ ปัญญาที่ ครอบคลุมถึง
วิธีการคิดของสังคม โดยเฉพาะการจัดการกับความสั มพันธ์ทางสังคม ที่มั กปรากฏให้เห็ นเป็นรู ป
ของกระบวนการเรียนรู้ การสร้างสรรค์ การผลิตใหม่ และการถ่ายทอดความรู้ผ่านองค์ กรทาง
สังคมในท้องถิ่น เพื่อปรับตัวให้ สอดคล้องต่อการเปลี่ยนแปลงของสภาวะแวดล้ อม นอกจากนียั ง
แสดงให้ เห็นถึ งแบบแผนของความสัมพั นธ์ทางสั งคม เช่น ความสั มพั นธ์ ทางเ ครือญาติ และ
เครือข่าย ตลอดจนแบบแผนการใช้ทรัพยากร เช่ น ที่ดิน น ้า ป่ า ซึ่งเป็นภู มิปัญญาที่สะท้อนคุณค่ า
ทางศีลธรรมของสังคมได้เป็นอย่างดี ๓๓ ภูมิ ปัญญาท้องถิ่นมีลักษณะที่ ส้าคัญบางประการคือ
๑) มีความจ้าเพาะกับท้องถิ่น ทังนีเป็ นเพราะในแต่ละท้ องถิ่นนันมี ภูมิ
ปัญญาที่มีการสั่งสมขึนมาจากประสบการณ์หรือความจั ดเจนของชีวิตและสั งคมในท้องถิ่นหนึ่ง ๆ
๒) มี การบู รณาการเ ชื่ อมโยงกั นทั งในเรื่ องกายใจ สั งคม และ
สิ่งแวดล้ อมส่งผลท้ าให้เกิด
๒.๔.๘ ทฤษฎีเกี่ยวกั บศิลปะพื้นบ้าน
ศิลปะพืนบ้านถูกสร้างขึนบนพืนฐานด้านประโยชน์ ใช้สอยเพื่อให้ชีวิ ตมนุษย์เกิด
ความสะดวกสบายเพิ่มมากขึน ผลงานส่ วนใหญ่จะเป็นเครื่ องมือเครื่องไม้ใช้ สอยของมนุษย์ เป็น
ส้าคัญ ถ้าพิ จารณางานศิลปะพืนบ้ านที่ผลิตด้วยมือนั น จะต้องท้ าขึนเพื่อการใช้สอยก็ จะเห็นว่า
งานศิลปะพืนบ้านถือก้ าเนิดควบคู่มากับวิ วัฒนาการของมนุษย์ เพราะมนุษย์ย่อมมีการคิดค้นและ
หาวิธีการสร้างเครื่องมือเครื่องไม้ใช้สอยให้เกิ ดความสะดวกสบายในการด้ารงชีวิต ดังจะพบได้จาก
เครื่องมือของมนุ ษย์ในสมัยก่อนประวั ติศาสตร์ เช่น ที่ บ้านเก่า ต้าบลจระเข้ เผือก อ้าเภอเมื อง
๓๐ อ่ านรายละเอียดใน ณัฐยา ทิพรัตน์. (๒๕๔๓). ภู มิปัญญาไทยกับการพัฒนา. ใน แนวโน้มศิลปศึกษาร่วมสมัย. มะลิฉั ตร
เอืออานันท์ บรรณาธิการ. กรุงเทพฯ : ศูนย์ต้ าราและเอกสารทางวิชาการ คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, หน้า ๕๗-๗๕.
๓๑ วิบูลย์ ลี สุวรรณ. (๒๕๔๐). มรดกวัฒนธรรมพื้นบ้าน. กรุงเทพฯ : ต้นอ้ อแกรมมี่, หน้า ๑๖-๒๑.
๓๒ ทรงจิต พู นลาภ และคณะ. (ม.ป.ป.). ศักยภาพและสถานภาพของภูมิปัญญาไทย. นนทบุรี : ส้านักงานคณะกรรมการ
วิจัยแห่งชาติ, สหมิตรพรินติง, หน้า ๑.
๓๓ อานันท์ กาญจนพันธุ์. (๒๕๔๘). ทฤษฎีและวิ ธีวิทยาของการวิจั ยวัฒนธรรม. กรุงเทพฯ : อมรินทร์, หน้ า ๑๐๓-๑๐๔.