Page 40 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๓๐
พัฒนาสืบสานกันมา หรืออาจกล่าวได้ว่า ภู มิปัญญาเป็นผลมาจากการใช้ สติปัญญาปรับตัวเข้ากับ
สถานการณ์ ต่ าง ๆ ในพืนที่ ที่กลุ่ มชนนัน ๆ ตั งหลักแหล่งถิ่นฐานอยู่และได้ มี การแลกเปลี่ยน
สังสันทน์ทางวัฒนธรรมกับกลุ่ มชนอื่น ๆ จากพื นที่สิ่งแวดล้ อมอื่นที่ได้มีการติดต่อสั มพันธ์กันและมี
การรั บเอาหรือปรั บเปลี่ยนน้ ามาสร้างประโยชน์หรื อแก้ปัญหาได้ในสิ่ง แวดล้อมและบริ บทของ
สังคมและวัฒนธรรมของกลุ่มชนนัน ซึ่งภูมิปัญญามี ทังที่เกิดจากประสบการณ์ในพืนที่ ภูมิ ปัญญา
ที่มาจากภายนอก และภูมิ ปั ญญาที่ผลิตขึนมาใหม่ หรื อการผลิตซ ้าเพื่ อการแก้ปัญหาและการ
ปรับตัวให้สอดคล้องกั บความจ้าเป็นและการเปลี่ยนแปลง๒๗
ส้าหรับค้าว่ า “ภูมิปัญญาท้องถิ่น” หรือ “ภู มิปัญญาชาวบ้าน” ตรงกับ
ค้ าในภาษาอั งกฤษว่ า (Local Wisdom) นันมี นักวิ ชาการหลายท่ านศึ กษาและให้ นิยาม
ความหมายไว้หลายลั กษณะ
ภูมิ ปัญญาท้องถิ่น หรือภู มิปั ญญาชาวบ้าน (Popular Wisdom) หรือ
ปัญญาชนท้องถิ่น (Intellectual Organic) หมายถึงพืนเพรากฐานของความรู้ ชาวบ้านหรือความ
รอบรู้ของชาวบ้านที่จะเรี ยนรู้และสั่งสมประสบการณ์สืบต่อกั นมาทังทางตรงคือประสบการณ์ด้ วย
ตนเองหรือทางอ้ อมซึ่งเรียนรู้จากผู้ใหญ่ หรือความรู้ที่สะสมสืบต่อกั นมา ๒๘
ภูมิ ปัญญาท้องถิ่น หมายถึง ความรู้ ความคิ ดของคนธรรมดาที่ มีการ
เก็บสั่ งสมไว้
ภูมิ ปัญญาท้องถิ่ น หมายถึง แกนหลั กของการมองชีวิ ต การใช้ชี วิต
อย่างมีความสุ ข
ภูมิ ปั ญญาชาวบ้ าน หมายถึ ง ทุ กสิ่ งทุ กอย่างที่ ชาวบ้ านคิ ดได้เองที่
น้ามาใช้ในการแก้ปัญหาเป็นสติปัญญา เป็ นองค์ความรู้ทังหมดของชาวบ้านทั งกว้างทังลึ กที่ชาว
บานสามารถคิดเองท้าเอง โดยอาศัยศั กยภาพที่มี อยู่ แก้ปัญหาการด้าเนินชีวิ ตไว้ในท้องถิ่น ส่วน
ค้ าว่า “ภู มิ ปัญญาท้ องถิ่ น” หมายถึง พื นเพพื นฐานของความรู้ชาวบ้ าน ซึ่ งมีลั กษณะที่เป็ น
นามธรรม เป็นโลกทัศน์ ชีวทั ศน์ เป็นปรั ชญาในการด้าเนินชีวิ ต เป็นเรื่องเกี่ ยวกับการเกิด แก่
เจ็บ ตาย คุณค่าและความหมายของทุกสิ่ งทุกอย่างในชี วิตประจ้าวันและลักษรรูปธรรม เช่น การ
ท้ามาหากิน การเกษตรกรรม หัตถกรรม ศิ ลปะ ดนตรี และอื่น ๆ ๒๙ดั งนันภูมิปัญญาท้ องถิ่นจึง
เป็นสิ่งที่มีการสั่งสมขึนมาจากประสบการณ์ชีวิ ต สังคมและในสภาพสิ่งแวดล้ อมที่แตกต่างกันและ
มีการถ่ายทอดสืบต่อกันมาเป็ นวัฒนธรรม
๒.๔.๗.๒ การเกิดของภูมิปัญญาท้องถิ่น
ภูมิปัญญาท้ องถิ่นหรือภู มิ ปัญญาชาวบ้านเกิ ดจากการสะสมและการ
เรียนรู้มาเป็นระยะเวลายาวนาน ที่ มีลั กษณะของความเชื่อมโยงสัมพันธ์กั นไปหมดในทุ ก ๆ เรื่อง
โดยไม่มี การแยกส่วนกัน ดั งที่ ประเวศ วะสี กล่าวว่า “ชนเหล่าใดที่ด้ ารงความเป็นกลุ่มหรือชน
๒๗ เอกวิทย์ ณ ถลาง. (๒๕๔๐). ภูมิปัญญาชาวบ้านสี่ภาค :วิถีชีวิ ตและกระบวนการเรียนรู้ของชาวบ้านไทย. กรุงเทพฯ :
โรงพิมพ์มหาวิทยาสุ โขทัยธรรมาธิราช, หน้ า ๑๑-๑๒.
๒๘ ส้าเนียง สร้อยนาคพงษ์. (มกราคม,๒๕๓๙). การใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อส่งเสริมการเรียนการสอนในโรงเรียน. สาร
พัฒนาหลั กสูตร, ๑๑,หน้า ๒๓-๓๒.
๒๙ส้านักคณะกรรมการศึกษาแห่ งชาติ. (๒๕๔๑). แนวทางส่งเสริมภูมิปัญญาไทยในการจัดการปัญหา. กรุ งเทพฯ : เอกสาร
อัดส้าเนา, หน้ า๑๐.