Page 42 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๓๒
จังหวัดกาญจนบุรี มี ขวานสัน เครื่องมื อตัดสับ จนถึ งการท้าเครื่องปั้นดิ นเผาเป็นภาชนะต่าง ๆ
ส่วนที่อ้าเภอหนองหานจังหวัดอุดรธานี มนุษย์ ก็ได้ พัฒนาการเครื่องมือเครื่องใช้จากหิน กระดูก
เครื่องปั้นดินเผา จนเป็นแหล่งโบราณคดีที่ผู้คนยุคปัจจุบั นต่างเดินทางไปศึกษาเรี ยนรู้ ๓๔ ส้าหรับ
การเรียนรู้เกี่ยวกับศิลปะพืนบ้านนัน วัฒนะ จู ฑะวิภาต กล่ าวว่า ก่อนเรี ยนรู้งานศิลปะพืนบ้าน
นันควรรับทราบความหมายหรื อค้าจ้ากัดความของค้าว่ า “ศิลปะ คื อ การแสดงออกโดยยึด
อารมณ์และความรู้สึกเป็ นสิ่งผลั กดันให้เกิดความสวยงาม” “หัตถกรรม หมายถึง งานฝีมือต่าง ๆ
เช่น งานจั กสาน การแกะสลักที่เกดจากฝี มื อช่างเพี ยงคนเดียวหรื อมากกว่ า” และ “พื นบ้าน
หมายถึงกลุ่ มชนใดกลุ่มชนหนึ่งที่มีเอกลักษณ์ร่วมกัน เช่น อาชี พเดียวกั น พูดภาษาเหมือนกัน มี
ความคิด ความเชื่อ ขนบธรรมเนียมประเพณีและนับถือศาสนาเดียวกัน มีเอกลั กษณ์เดียวกั นและ
พ้นจากอิทธิพลของวัฒนธรรมเมื องหรือวัฒนธรรมของกลุ่มชนอื่น ๆ ”๓๕
๒.๔.๘.๑ ความหมายของศิลปะพื้นบ้าน
ค้าว่า “ศิลปะชาวบ้าน” มีปรากฏเมื่ อพระยาอนุมานราชธน ได้แปล
ศัพท์ศิลป์ ของศิลป์ พี ระศรี และตีพิมพ์เป็นหนั งสือชื่อ “ศิลปะสงเคราะห์ ” ในปี ๒๕๐๐ โดยเรี ยก
ค้าว่ า “ Folk Art” ว่ า “ศิลปะชาวบ้ าน” โดยการอธิบายว่า คื อการร้องร้าท้ าเพลง จิตรกรรม
วาดเขียนและอื่ น ๆ ซึ่งมี ก้าเนิ ดมาจากชี วิ ตจิตใจของประชาชน” วิ มล จิโรจพั นธ์ ประชิ ด
สกุณะพัฒน์ และ อุดม เชยกีวงศ์ ๓๖ กล่าวว่า ศิลปะพืนบ้าน ก็ คือสิ่งที่ชาวบ้ านได้คิดค้นและและ
ประดิษฐ์ขึน โดยการยึดประโยชน์ในการใช้สอยและความสวยงามเป็ นหลัก อั นประกอบด้วย ๑)
เครื่องใช้ในครัวเรื อนที่ประดิษฐ์อย่ างประณีตสวยงาม เช่น กล่ องยาสูบ เชี่ยนหมาก ขันน ้า ตู้
กระต่ายขูดมะพร้าว ฯลฯ ๒) เครื่องแต่ งกาย เครื่องประดั บและการแต่งกาย เช่น เสื อ ผ้านุ่ง
แหวน ก้าไล สายสร้อย ฯลฯ ๓) เครื่องประกอบการละเล่น เช่น ตุ๊กตา ตั วหมากรุก หนังตะลุง
ฯลฯ ๔) เครื่องใช้ประกอบพิธีกรรมทางศาสนา เช่น พานพุ่ มดอกไม้ เทียนพรรษา พระพุทธรูป
เทวรูป ฯลฯ
ศิลปะพื นบ้านหรือศิ ลปะชาวบ้าน ตรงกับค้าในภาษาอังกฤษว่า Folk
Art ซึ่งหมายถึง งานประณีตหัตถกรรมพืนบ้านหรือผลงานศิลปะที่ช่างในท้องถิ่นได้ ประดิษฐ์คิดท้ า
ขึนตามความคิดเห็นที่ดีงามของตนเองและประโยชน์ใช้สอย โดยได้รับอิทธิ พลจากสภาพธรรมชาติ
ลัทธิความเชื่ อ วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณี ตลอดจนสภาพความเป็นอยู่ ของสังคม โดยมี
สาระส้ าคั ญคือ (๑) งานนั นเป็ นผลงานของช่ างนิ รนามที่ ท้ าขึนเพื่ อประโยชน์ ใช้ สอยใน
ชีวิ ตประจ้าวัน (๒) มีรูปแบบที่ เรียบง่ าย (๓) ผลิตขึนเป็นจ้ านวน (๔) มีความเป็นธรรมชาติ
ปรากฏอยู่ (๕) แสดงเอกลักษณ์ท้องถิ่น (๖) ผลงานท้าด้ วยมือ (Hand Made)๓๗ เมื่อกล่าวถึ งค้า
ว่า “ศิลปะพืนบ้าน” แล้วนักวิชาการได้ให้ความหมายไว้ดังนี
๓๔ สวนศรี ศรีแพงพงษ์ . (๒๕๓๖). สาเหตุที่เกิดศิลปะพื นบ้าน. ใน จันทรเกษมศิลป์. นิทรรศการผลงานศิลปะนิ พนธ์ ณ
ห้องสัมมนาอาคารหอสมุดมานิจ ชุมสาย สถาบันราชภัฏจันทรเกษม, หน้า ๔๑.
๓๕ วัฒนะ จูฑะวิภาต. (๒๕๓๕). ศิลปะพื นบ้าน . ใน ศิลปศึกษา ศึ กษาศิลปะ. สั นติ คุ ณประเสริฐ สมใจ สิทธิชั ย
บรรณาธิการ. กรุงเทพฯ : ส้านักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, หน้า ๒๘๓-๓๒๒.
๓๖ วิมล จิโรจพันธุ์ ประชิด สกุ ณะพัฒน์ และ อุดม เชยกีวงศ์. (๒๕๔๘). ศิลปะและวัฒนธรรมไทย. กรุงเทพฯ : แสงดาว,
หน้า ๓๔.
๓๗ วัฒนะ จูฑะวิภาต. (๒๕๔๕). ศิลปะพื้นบ้าน. กรุงเทพฯ : สิปประภา, หน้า ๑๑-๑๒.