Page 42 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

24
ตอนที่ 4 แนวคิ ดทฤษฎีเกี่ยวกับการวิเคราะห์ศิ ลปะการแสดง
แนวคิดทฤษฎี สัญลักษณ์ และการตีความ
เทิร์ นเนอร์ (Turner. 1969) เสนอแนวคิดเกี่ ยวกับทฤษฎีสัญลักษณ์ และการตี ความ
(Dominant Symbols) และ เกียร์ส (Geertz. 1973 ) ได้เสนอทฤษฎี ระบบสัญลักษณ์ สรุปได้ ดังนี้
1. ทฤษฎีสั ญลักษณ์และการตีความ (Dominant Symbols) ของเทิร์ นเนอร์ (Turner.
1969) ที่ใช้สําหรับการวิเคราะห์ และตีความสัญลักษณ์ต่ าง ๆ ในพิธีกรรม เทิร์ นเนอร์ ได้กล่าวไว้ว่า
พิธีกรรม คือ “ลําดับที่ แน่นอนของกิ จกรรมซึ่ งรวมถึงการกระทํา คําพู ด และสิ่ งของที่ถูกจัดขึ้ นใน
สถานที่แน่ นอน จัดขึ้ นเพื่อสนองตอบต่อความมุ ่ งหมายและมีประโยชน์ของผู้ประกอบพิธีกรรม”
จากความหมายของคํานิยามนี้ ชี้ ให้เห็ นว่าการกระทําหรื อพฤติกรรมคําพูด และสิ ่งของที่ เกิดขึ้ นและ
ใช้ในพิธีกรรมนั้นเองที่ เป็ น “สัญลักษณ์” คุณสมบัติ ของสัญลักษณ์ คื อ มีความโดดเด่นอย่างชัดเจน
(Condensation) และมีความเป็ นอันหนึ่ งอันเดียวกัน (Unification) คื อ รวมความหมายหลายอย่างเข้า
ด้วยกัน มีขั้ วของความหมาย (Polarization) คือ ขั้ วของอุดมคติ (Ideological Pole) และขั้วความรู ้สึ ก
(Sensory)
เทิร์นเนอร์ ได้อธิ บายถึงโทเท็มและการตีความทางสัญลักษณ์อย่างเป็ นระบบ เขาได้
ศึกษารูปแบบ และความหมายของสั ญลักษณ์ที่ ใช้ในพิธีกรรม โดยชี้ ให้เห็นว่าในสังคมดั้ งเดิม
พิธีกรรมมีหน้าที่สําคัญ คือ เป็ นการเก็บและถ่ายทอดข้อมูลที่เกี่ยวกับสังคม เขากล่าวว่า พิธีกรรม
ทุกพิธีกรรม “เป็ นสัญลักษณ์รวม” และพิธีกรรมทําหน้าที่เหมือนที่เก็บข้อมูล มี ความรู้ ประเพณี
และเขามองสัญลักษณ์ว่า เป็ นหน่วยเก็บข้อมูลได้มากที่สุ ด เพราะสัญลักษณ์ของพิธีกรรมสามารถ
บอกความหมายได้หลายอย่างในเวลาเดียวกันและสัญลักษณ์ทุกอย่างมีหน้าที่ตอบสนองค่านิยม
บรรทัดฐาน ความเชื่ อ ความรู้สึ ก บทบาทสั งคม และความสัมพันธ์ ทางสังคมในระบบวัฒนธรรม
ของชุมชนที่ทําพิธีกรรม
การศึ กษาพิ ธี กรรมและการตี ความในสั ญลักษณ์ ที่ สํ าคัญของเทิ ร์ นเนอร์ ได้แก่
การศึกษาพิธีกรรมของชาวเด็มบู (Bdembu) ซึ่ งเป็ นชนเผ่าหนึ่ งที่ อยู่ทางตะวันออกเฉี ยงเหนื อของ
แซมเบียในทวีปแอฟริ กา ชาวเด็มบูมีคําที่ใช้เรี ยก สัญลักษณ์ในภาษาของตนว่า “Kingikijilu” ซึ่ ง
มาจากคําว่า “Ku-jikijila” หมายถึง “ทําเครื่ องหมายแกะรอย” เครื่องหมายสัญลักษณ์ต่าง ๆ จึงเป็ น
เครื่องหมายเชื่ อมโยงระหว่างสิ ่งที่ไม่ รู้กับสิ ่งที่รู้มาก่อนแล้ว กระบวนการทางสัญลักษณ์ในพิธีกรรม
ของชาวเด็มบู คื อ การทําให้ความเชื่ อ ค่านิยม ความรู ้สึ ก สามารถเห็ นจริ ง และจับต้องได้
สัญลักษณ์ในพิธีกรรมมีคุณสมบัติ ที่มีความหลากหลาย (Politely or Multi-Vocality) สัญลักษณ์ตัว
เดียวอาจใช้แทนสิ่ งต่าง ๆ หลายสิ่ง สัญลักษณ์สําคัญ (Dominant Symbol) เป็ นตัวครอบครอง
ความหมายหลายอย่าง ที่เป็ นกุญแจทางวัฒนธรรม ความเชื่ อซึ่ งสามารถเชื่อมความหมายได้ อย่าง