Page 40 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

22
4 กร ผมขมวดมุ่นเป็ นชฎา กรซ้ายถือคัมภีร์ หม้อนํ้ า กรขวาถือช้อนธารพระกร และยกพระหัตถ์
ป้ องเป็ น ท่าประทานอภัย มี พวงมาลัยดอกไม้ประดับที่เกศา มีตุ ้ มหู ลูกประคํา กําไลข้อมือ กําไล
แขน กําไลข้อเท้า ทรงภูษามี เข็มขัดนาค มีหงส์ เป็ นพาหนะ (บางทีประทับรถลากด้วยหงส์ 7 ตัว
บางทีประทับบนดอกบัวที่เกิดจากสะดื อพระนารายณ์) พระพรหมมี ชายาชื่อสรัสวดี (บางครั้ งมี
พระสรัสวดีอยู่ด้านขวา พระสาวิตรี อยู่ด้านซ้าย) เทวรู ปพระพรหมในเมืองไทยที่พบแล้วมีทั้ งท่า
ประทับยืนและท่าประทับนั ่ง โดยมากทําด้วยสําริ ดหรื อหิน สกุลช่างสุ โขทัยมักจะมีพระพักตร์ยาว
รีทรงรู ปไข่ ชายผ้านุ ่งหย ักเป็ นรู ปเขี้ ยวตะขาบ ทรวดทรงงามเหมือนพระพุทธรู ปปางสุ โขทัย ถึง
สมัยอยุธยาทรวดทรงมีลักษณะเหมื อนคนธรรมดาไม่หรู หรามากนัก
พระวิษณุ หรื อพระนารายณ์ เป็ นเทพผู ้ รักษาหรื อคุ ้ มครอง เป็ นที่ นับถื อของชาวอินเดี ยใต้
มาก มีที่ประทับอยู่ในทะเล (เกษียรสมุทร) มีชายาชื่ อลักษมี หรื อศรี เทวี (พระนางมีชื่ อมากมาย
เช่น โลกมาตา ชลธิรา อินทิรา ปั ทมาหรือกมลา เป็ นต้น) ลักษณะของพระนารายณ์คือมี 4 กร 2
ตา จมูกโด่ง หัตถ์ถื อตรี ศูล จักร คทา สังข์ ดอกบัว บางครั้ งถื อธนู พระยรรค์สวมมงกุฎสูง
ผ้าพันคอสี เหลื อง (นานๆ จะพบ) ที่หน้าอกมีเครื่ องหมายเรี ยก ศรีวัตสะ มีสังวาล บางทีสวม
พวงมาลัยยาวลงถึงเข่ า สวมลูกประคําคอ มี กําไลแขน กําไลข้อมือ กําไลข้อเท้า มี ครุ ฑเป็ น
พาหนะ ที่พบแล้วมีทั้ งปางยืน นอน และนั่งบนพระยานาค ประติมากรรมรู ปพระนารายณ์
ส่ วนมากเป็ นสําริ ดกับหิน
ในแผ่นดินสยามนับถือพระนารายณ์มากกว่าตรีมูรติอีก 2 องค์ แบบสกุลช่างก็พบทุก
สมัย สมัยศรี เทพประมาณพุทธศตวรรษที่ 11 – 14 สมัยลพบุ รีประมาณพุทธศตวรรษที่ 15 – 17
สมัยสุโขทัยประมาณพุทธศตวรรษที่ 18 – 20 สมัยอยุธยาประมาณพุทธศตวรรษที่ 19 – 24 และ
สมัยรัตนโกสินทร์ก็ มีรู ปพระนารายณ์ทรงธนูหล่อด้วยสําริ ด อยู่ที่หน้าพระที่นั ่งพุทไธสวรรค์
พิพิ ธภัณฑสถานแห่ งชาติ กรุงเทพฯ สร้ างขึ้ นในครั้ งรั ชกาลที่ 5 สู งประมาณ 230 เซนติเมตร
พระศิวะหรือพระอิ ศวร เป็ นเทพผู ้ ทําลายของฮิ นดู แต่ต่ อมากลายเป็ นผู้ สร้ างด้วย
ประทับอยู่ที่เขาไกรลาศ มีชายาชื่ออุ มา ประปรรพตี (แต่นางมีอวตารหลายชื่ อหลายปาง เช่น กาลี
ไภรพี ทุ รดา เหมวดี เป็ นต้น) พระศิวะมีโคชื่อ นันทิเป็ นพาหนะ ลักษณะโดยย่อของพระศิวะคือ
รูปร่ างสี กายขาว (บางครั้ งก็ดํา บางครั้ งก็แดง) แต่คอสีนิ ลหรื อดํา มี 3 ตา ตาที่ 3 อยู่ระหว่างคิ้ว
มีพระจันทร์ครึ่ งซีกอยู่เหนื อตาที่ 3 ขมวดผมเป็ นชฎา ปล่อยปลายลงประบ่า แต่ บางครั้ งสวม
หมวกรู ปทรงกระบอก มีตุ ้ มหู มีงูเป็ นสังวาล มีพวงมาลัยทําด้วยกะโหลกศีรษะ บางครั้ งมี
ลูกประคํา นุ ่ งหนังเสือ (หรื อช้าง หรื อกวาง) ส่ วนมากมักจะเปลือยกาย มี 2 กรบ้าง 4 กรบ้าง
ถือตรี ศู ล ธนู บ่วงบาศ บัณเฑาะว์ สังข์ (บางที ก็ถือจักร ขวาน และโล่) บางรู ปทําเป็ น 2 เพศคือ
ครึ่ งหญิงครึ่ งชาย และบ่อยครั้ งมีการนับถือลิ งค์ของพระศิ วะ เรี ยกศิวลิงค์ นิ กายนับถือพระศิวะ