Page 36 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

18
ตอนที่ 3 ศิ ลปะสถาปัตยกรรมขอมโบราณ
ศิลปะอารยธรรมขอมโบราณ
จากการค้นพบศิลปะสถาปั ตยกรรมหลายแห่ง ทําให้ทราบว่ามีอาณาจักรที่รุ ่งเรื องอยู ่ในยุค
พุทธศตวรรษ ที่ 10-19 มีปราสาทหินอยู ่ทั ่วไป ถึง 1700 กว่าปราสาท แต่ศูนย์กลางจะอยู่บริเวณ
จังหวัดเสียมเรียบ ในประเทศกัมพูชาปัจจุบัน มีอยู่ถึง 308 ปราสาท ปราสาทในยุ คขอมโบราณนิยม
สร้างด้วยหิ นจึงย ังคงทนผ่ านกาลเวลามาได้จนปั จจุบัน ทําให้เราสามารถมองย ้อนกลับไปดู ความ
เจริ ญรุ่งเรื องของอาณาจักรอันยิ่งใหญ่นี้ ได้ ด้านศาสนากับการปกครองในสมัยขอมโบราณ อยู่แนบ
สนิทกันมาตลอด เมื่อคติความเชื่อของอิ นเดียได้แพร่ เข้าสู่แผ่นดินทางเอเชี ยอาคเนย์นับตั้ งแต่พุทธ
ศตวรรษที่ 5-12
รัฐฟูนาน เป็ นรัฐโบราณที่ มีอิทธิพลเหนือดิ นแดน แห่ งลุ ่มนํ้ าแม่โขง และแม่ นํ้ าเจ้าพระยา
ก่อตั้ งขึ้นประมาณพุทธศตวรรษที่ 7 กษัตริ ย์องค์แรกคือ "พราหมณ์โกณฑิญญะ " ซึ่ งมีเชื้อสายจาก
อินเดี ย ได้มีมเหสี คื อ "นางพญาขอม" จนมาถึงยุครัฐเจนละบก และเจนละนํ้ า พุทธศตวรรษ ที่ 12-13
โดย "จิตรเสน" เมื่อเป็ นกษัตริ ย์ทรงนาม "มเหนทรวรรมัน" ทรงขยายอํานาจข้ามภูเขาดงรักเข้าสู่ลุ่ ม
นํ้ ามู ล ถึงสุรินทร์ตลอดลุ่มนํ้ าป่ าสัก โอรสของจิตรเสน คือ "อี สารวรรมัน" เป็ นกษัตริ ย์ที่ ยิ ่งใหญ่อีก
องค์หนึ่ ง พระองค์ทรงตั้ งอีสานปุระ เป็ นเมืองหลวง เชื่อว่าอยู่ที่สมโบร์ ไพรกุก ศิลปะสมโบร์ไพร
กุก ปราสาทหินที่ ปรากฏในยุคก่ อนพระนคร คือ พนมดา สมโบร์ ไพรกุก ไพรกเมง และกําพงพระ
เป็ นต้น ในสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 1 พุทธศตวรรษที่ 12 ได้สถาปนาศู นย์กลางราชธานีแห่ งใหม่
“หริหราลัย” ขึ้ นบนยอดเขาศักดิ์ สิ ทธิ์ “มเหนทรบรรพต - พนมกุเลน” พร้ อมสร้างบาราย "อินทรฏะ
กะ" พุทธศตวรรษที่ 14-15 ยุคเกาะแกร์ สถาปนา "นครโฉกครรคยาร์" ขึ้ นเป็ นศูนย์กลางแห่ ง
จักรวาล ในนามของมหาปิ รามิดแห่ง “เกาะแกร์” ในสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 5 พุทธศตวรรษที่ 15
สถาปนา “ชเยนทรนครี ” เป็ นศูนย์กลางจักรวาลใหม่ ( อยู่บริ เวณนครหลวง ) และ สร้าง ปราสาทตา
แก้ว และ ปราสาทบันทายสรี ในปลายพุทธศตวรรษที่ 15 สถาปนาพระราชวังหลวงขึ้ นใหม่
พร้อมปิ รามิดยุคสุดท้าย “พิมานอากาศ” ในยุคนี้ ได้สร้าง ปราสาทมากมาย เช่ น ปราสาทบาปวน
ปราสาทพิมาย ปราสาทแม่ บุญตะวันตก ปราสาทสระกําแพงใหญ่ ปราสาทเมื องตํ่ าในศิลปะที่เรี ยก
กันว่า “บาปวน” รวมทั้งการขยายอิทธิพลอาณาจักรเข้ามาสู ่รั ฐทวารวดี ช่ วงนี้ อิ ทธิพลของ"พุทธ
ศาสนาสายมหายาน" จากแหลมมาลายู เริ ่มแทรกซึ มเข้ามาสู่ ราชสํานักขอมโบราณ
อาณาจักรขอมโบราณมี ปราสาทหินมากมาย เนื่ องจาก กษัตริย์แต่ละพระองค์เมื่อขึ้ น
ครองราชย์ ก็มักจะสร้างพระนครแห่ งใหม่ ทําให้มีปราสาทในประเทศกัมพูชาที่ย ังไม่บูรณะอีกมาก
หินที่ ใช้ในการก่อสร้างปราสาท มักจะนํามาจากเทื อกเขา โดยตัดเป็ นก้อนๆ แล้วลําเลียงมาตาม
แม่นํ้ าเสียมเรี ยบ (เป็ นแม่นํ้ าที่ขุดขึ้ นมาเพื่อการลําเลียงหินเข้ามาในพระนครโดยเฉพาะ)