Page 33 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

15
เป็ นระบอบการปกครองอยู่ คือ ประเพณี “ฮี ต 12 คอง 14” ซึ่ ง คอง 14 ได้แก่ ฮีตเจ้าครองขุน ฮี ต
ท้าวคองเมีย ฮี ตบ้านคองเมือง ฮีตปู่ คองย่า ฮีตพ่อคองแม่ ฮีตใภ้คองเขย ฮีตป้ าคองลุง ฮีตลูกคอง
หลาน ฮีตเฒ่าคองแก่ ฮีตปี คองเดือน ฮีตไฮ่คองนา ฮีตวัดคองสงฆ์ นอกจากฮี ตคองที่ต้องถือ
ปฏิบัติอย่างเคร่ งครัดแล้ว ย ังมีข้อห้ามที่ เรี ยกว่า “คะลํา” อยู่อีกมากมาย ฮีตคองต่ าง ๆ ตลอดจนข้อ
ห้ามนี้ คนอีสานย ังยึดถือประพฤติปฏิบัติกันสื บมาจนถึงปัจจุบัน
ประมวล ดิกคินสั น (2521 : 89-174) ศึกษาเรื่ องคติชนชาวบ้าน การศึกษาในด้าน
มานุษยวิ ทยา ได้กล่าวถึงคติชาวบ้านในด้านความเชื่อสืบต่อกันมา และคติชาวบ้านในด้านพิธีกรรม
ไว้ว่า มนุษย์มีความคิดคํานึงเมื่ อเกิดความสงสัยในความลึกลับซับซ้อนของธรรมชาติ ก็ ใช้ความคิด
คํานึงอธิบาย และคิ ดว่าอํานาจลึกลับเหนื อธรรมชาติบันดาลให้เกิดสิ่ งต่างๆ จึ งได้เกิดพิธีกรรมเพื่ อ
ขอให้สิ่ งศักดิ์ สิ ทธิ์ ที่ตนคิดคํานึงขึ้ นนั้นช่วยเหลือ พิธีกรรมนี้ เป็ นเครื่ องรวมจิตใจของกลุ ่มชนแสดง
ความผูกพันทางเศรษฐกิจ และทําให้สังคมมีกฎเกณฑ์
จารุวรรณ ธรรมวัตร (2522 : 1) ได้ศึกษาประเพณี ท้องถิ่นอีสานว่าขนบธรรมเนี ยมประเพณี
หลายอย่างของชาวอี สานเป็ นปัจจัยสําคัญที่รั กษาสภาพสังคม และสถานภาพของสังคมให้คงอยู่
และเป็ นเครื่ องเสริมสร้างความรู ้สึ กเป็ นอันหนึ่ งอันเดี ยวกันในหมู่ชาวบ้านอีสาน เมื่อมีการประกอบ
กิจตามประเพณี ในแต่ละเดือนร่ วมกัน ประเพณี นั้ นเรี ยกว่า “ฮีต 12” หรื อ “จารี ต 12 ประการ” อัน
เป็ นประเพณีที่ปฏิบัติ สื บทอดต่อกันมาแต่บรรพบุรุษ ประเพณี หลายอย่างของชาวอี สานคล้ายคลึง
กับสังคมอื่ น เช่น ประเพณี เข้าพรรษาในเดือน 8 ประเพณี ออกพรรษาในเดือน 11 และประเพณี
ทอดกฐินทําบุญปราสาทผึ้ งในเดือน 12 นอกจากนั้ นประเพณีประจําวันของชาวอีสานก็ คล้ายกับ
ประเพณี ส่ วนตัว และประเพณี ประจําวันของชาวภาคอื่น ทั้ งนี้ ต่างก็มีพุทธศาสนาเป็ นหลักปฏิบัติ
ร่วมกัน แต่ประเพณี ท้องถิ่นอีสานส่ วนหนึ่ งเกิดจากความเชื่อและสภาพจิตใจ ความรู ้สึ กนึ กคิดของ
ชาวอีสานที่แตกต่างจากภาคอื่น เช่น ประเพณี เกี่ยวกับการดํารงชีวิต โดยเฉพาะอย่างยิ่งประเพณี
เกี่ยวกับการเกษตร เพื่ อขอให้ผลแก่การเกษตรที่ตนเองทําอยู่
วิชาภรณ์ แสงมณี (2525 : 1) อธิ บายถึงลักษณะของพิธีกรรมว่า เป็ นงานที่จัดขึ้ นเพื่อลัทธิ
ความขลัง เป็ นวิธีการที่แสดงออกถึงความศักดิ์ สิ ทธิ์ และเป็ นเรื่องเฉพาะกลุ่ มบุคคลที่ เกี่ยวข้อง
เชื่อถื อเท่านั้ น การประกอบพิธีกรรมมักมีการระบุชื่ อพิธีกรรมนั้ น ๆ ไว้ด้วย เช่น พิธีจรดพระนังคัล
แรกนาขวัญ พิธีรับพระราชทานปริ ญญาบัตร ฯลฯ พิธีกรรมจึงมีบทบาทในการสร้ างความศรัทธา
ความเชื่อมั่ น ความรู ้สึ กร่ วมกัน ก่อให้เกิดความเคร่ งขรึ ม ความขลัง ตลอดจนความปลื้ มปิ ติยินดี
แก่ผู ้ ร่ วมพิธี
มรรยาท กิจสุ วรรณ (2526 : 14-18) ได้กล่าวถึงความเชื่ อดั้งเดิ มของไทย ซึ่ งเป็ นความเชื่อ
ในสิ ่งเหนื อธรรมชาตินั้ น ๆ แบ่งความเชื่ อออกเป็ น 9 ประเภท