Page 300 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

282
ศิลปะการแสดงที่รั บอิทธิ พลอินเดียเข้าสู่อารยธรรมขอมในประเทศไทย และกัมพูชา พบว่า
เกิดขึ้ นมากมายและแพร่หลายในพื้นที่ที่ มีศิลปะสถาปั ตยกรรมขอมปรากฏอยู่ เช่น จังหวัด
นครราชสีมา จังหวัดบุรีรัมย์ จังหวัดสุ รินทร์ จังหวัดศรี สะเกษ ระบําที่เกิดจากอิทธิ พลอารยธรรม
ขอม เช่น ระบําลพบุรี ระบําทวาราวดี ระบําศรี ชัยสิ งห์ ระบําพนมรุ ้ง ระบํานครจําปาศรี ระบํา
อัปสรสราญ เป็ นต้น ส่วนในประเทศกัมพูชา มีระบําอัปสรา และระบําอัปสราจามในเวียดนาม
ระบําต่างๆ ดังกล่าว ต่ างได้รั บอิทธิพลอารยธรรมอินเดียสู่ อารยธรรมขอมที่เป็ นความเชื่อในศาสนา
พราหมณ์หรื อฮินดูทั้งสิ้น เพราะทั้ ง 2 ประเทศอยู่ในแอ่งอารยธรรมเดียวกัน มีการไปมาหาสู่ เกิด
การผสมกลมกลืนทางชนชาติ และรั บวัฒนธรรมซึ่ งกันและกันมาปรั บใช้ สอดคล้องกับแนวคิด
ทฤษฎีการแพร่ กระจายทางวัฒนธรรมของฟรานส์ โบแอส (Franz Boas. 1996 : 288) เพราะโบแอส
เชื่อว่ากลุ่มชนที่มีวัฒนธรรมคล้ายกันจะเป็ นกลุ ่มชนที่มีความสนิ ทสนมและมีความสัมพันธ์ กันมา
ก่อน วัฒนธรรมหรื อระบบสัญลักษณ์แพร่ กระจายออกไปเพราะคนย ้ายถิ่น และนําเอาวัฒนธรรมเก่า
ติดตัวไปด้วย หรื อการขอยืมวัฒนธรรมไปใช้ ระบําที่เกิดจากอิทธิ พลอารยธรรมขอมดังกล่าว เป็ น
การสร้างสรรค์ขึ้ นจากแนวคิดของปรัชญาและศาสนาเดียวกัน ซึ่ งในแนวคิดของคนไทย และ
กัมพูชา ประเพณี ศาสนาและปรั ชญามีต้นตอมาจากอินเดี ย ที่มักจะกลมกลืนผูกพันเป็ นอันหนึ่ งอัน
เดียวกัน 0 การแพร่กระจายทางวัฒนธรรม0 (Cultural diffusion) เช่น มหาวิ ทยาลัย ราชภัฏสุ รินทร์ ได้
จัดกิ จกรรมการแสดงระบําอัปสรสราญเพื่อเป็ นการอธิ บายความเป็ นมา และมีตัวอย่างการแสดง
ประกอบ ซึ่ งเป็ นการจุดประกายใหม่สู ่ท้องถิ ่นให้เกิดความเข้าใจตนเอง และขยายศิลปะการฟ้ อนรํา
ออกนอกพื้นที่ ทั้ งในประเทศ และต่างประเทศ ซึ่ งมีลักษณะการผสมผสานในแนวราบ คือ ผ่าน
ระบบคิดจากนักนาฏยประดิษฐ์ ขยายลงสู่ พื้นที่ ประยุกต์เข้ากับท้องถิ่นเชื่ อมโยงเข้าสู่ ระบบการศึกษา
ส่ วน ในด้านท่ารํา มีการผสมผสาน 3 ส่วน คือ ท่ารําจากราชสํานัก ท่ารําพื้นบ้าน ท่ารําจากภาพ
จําหลักปราสาทศี ขรภูมิ และปราสาทนครวัด
ระบําอัปสรา เป็ นการผสมผสานแบบแนวตั้ ง คือ จากราชสํานัก หรื อรัฐโดยกรมศิ ลปากร
เป็ นผู้ กําหนดแบบแผนท่ารํา ดนตรี ตลอดจนการแต่งกาย ก่ อนนําไปเผยแพร่ สู่ ประชาชน ด้านท่ารํา
มีการผสมผสานท่ารําจากระบําท่วงท่าโบราณหรือระบําเทวะขอม เป็ นท่ารําดั้งเดิ มที่ใช้ในการรํา
ถวายเทพเจ้าในศาสนาพราหมณ์ซึ่ งเป็ นท่ าแม่บท ซึ่ งเชื่อมโยงกับนาฏศิลป์ ไทยในอดี ต โดยไม่มีการ
ปรับเปลี่ ยนใดๆ ลีลาท่ารํ าระบําอัปสรา น่ าจะนําแบบอย่างมาจากลักษณะการการเคลื่อนไหวของ
สัตว์นาค หรื อพญานาค (ภุชงคลีลา) เพราะขอมนับตัวเองว่า เป็ นผู้ สื บทอดเผ่าพันธุ ์มาจากนาค หรือ
มีบรรพบุรุ ษเป็ นนาค ซึ่ งขอมได้เรี ยกตัวเองว่า นาค ขอมสองคน เรี ยกว่า ขอมสองนาค (ในภาษา
ขอมออกเสี ยงว่า เนียก) ดังนั้ น ในระบําอัปสรา จะมีท่วงท่า และลักษณะการเคลื่ อนไหวคล้ายกับ
การเคลื่อนไหวของนาคมาเป็ นท่ วงท่าการรําของ ตัวนางที่มีความอ่อนโยน ทั้งลี ลาการใช้แขน มือ