272
นอกจากนี
้
เหล่
านางสนมย ั
งทํ
าหน้
าที่
พั
ดให้
พระเจ้
าแผ่
นดิ
นในท่
าหมอบกั
บพื
้
น ล้
วนเป็
น
สตรี
วั
ยสาว หน้
าตาดี
ที่
สุ
ด มี
ลั
กษณะนุ ่
มนวล หากไม่
เป็
นเพราะฟั
นดํ
าและหั
วที่
โกนเหลื
อไว้
เป็
นพุ
่
ม
ตรงกลางกระหม่
อม ทุ
กคนมี
รู
ปร่
างงดงาม แต่
แต่
งกายแลดู
ไม่
แน่
นหนา นุ
่
งผ้
าห่
มสไบสไบนั
้
นน่
าจะ
เป็
นเครื่
องตกแต่
งมากกว่
าเครื่
องห่
อหุ
้
มร่
างกาย เพราะมั
กจะหลุ
ดเลื่
อนจากไหล่
และต้
องคอยเลื่
อน
คอยขย ั
บอยู
่
รํ
่
าไป นางสนมเหล่
านี
้
ส่
วนใหญ่
เป็
นลู
กเสนาบดี
หรื
อข้
าราชการในตํ
าแหน่
งสู
งๆ ซึ
่
ง
แข่
งขั
นกั
นจั
ดหาสาวๆ ส่
งไปย ั
งฝ่
ายใน ถื
อว่
าเป็
นเกี
ยรติ
ยศของครอบครั
ว แต่
ย ั
งเป็
นการปู
ทางไปสู
่
ความเป็
นใหญ่
ของพ่
อและพี่
ชาย น้
องชายของหญิ
งสาวในอนาคต หากเธอเป็
นที่
โปรดปรานของ
พระเจ้
าแผ่
นดิ
นเนื่
องจากอิ
ทธิ
พลของผู
้
หญิ
งมี
อยู
่
มากในกั
มพู
ชา
พระเจ้
าแผ่
นดิ
นกั
มพู
ชาเป็
นเพี
ยงผู
้
ครอบครองที่
ดิ
น โดยรั
บสิ
ทธิ
จากพระเจ้
าแผ่
นดิ
นสยาม
เนื่
องจากมี
กํ
าลั
งทหารไม่
ถึ
ง 35,000 คน ย ั
งมี
การปรึ
กษากั
บขุ
นนางข้
าราชการของพระองค์
ให้
ชาว
โปรตุ
เกส เข้
ามาตั
้
งหลั
กแหล่
งอย่
างมั ่
นคง จนชาวฮอลั
นดาไม่
อาจจะย่
างเท้
าเข้
ามาได้
เกี่
ยวกั
บอาหาร
มี
ทุ
กประเภทนั
บตั
้
งแต่
เนื
้
อกวาง เนื
้
อวั
ว เนื
้
อหมู
เนื
้
อแพะ เนื
้
อลู
กแพะ กระต่
ายป่
า นกกระสา เป็
ด ไก่
ห่
าน และสั
ตว์
ปี
กทุ
กชนิ
ด เช่
นเดี
ยวกั
บผลไม้
มี
หลายชนิ
ด เช่
น ส้
ม มะนาว มะม่
วง และมะพร้
าว
ผลไม้
เหล่
านี
้
ขายในราคาถู
กมาก ที่
นี่
มี
ความอุ
ดมสมบู
รณ์
ไปด้
วยทุ
กสิ ่
งโดยเฉพาะอย่
างยิ ่
งข้
าว ที่
เมื
องกํ
าปอดมี
การค้
าคึ
กคั
ก เป็
นเมื
องท่
าใหญ่
ของกั
มพู
ชา การค้
านั
้
นจะดํ
าเนิ
นไปโดยอิ
สระไม่
ขึ
้
นกั
บ
สยาม สิ
นค้
าออกได้
แก่
ข้
าว รง พริ
กไทย เปลื
อกไม้
ใช้
ย ้
อมสี
และสิ
นค้
าอื่
น ๆที่
มี
ความสํ
าคั
ญ
รองลงมา สิ
นค้
าเข้
า ได้
แก่
ผลิ
ตภั
ณฑ์
จากผ้
าฝ้
าย เครื่
องเหล็
ก ฝิ ่
นและของเบ็
ดเตล็
ดอื่
นๆ มี
เรื
อสิ
นค้
า
แล่
นระหว่
างกํ
าปอด และสเตรทเซทเทิ
ลเมนท์
(The Straits Settlements) ชี
้
ให้
เป็
นความอุ
ดมสมบู
รณ์
ของประเทศของกั
มพู
ชา
ย ้
อนกลั
บสมั
ยนครวั
ดนครธมมี
ประวั
ติ
ศาสตร์
ทางสั
งคม เศรษฐกิ
จ และวั
ฒนธรรมของ
บ้
านเมื
อง จากภาพสลั
กที่
ระเบี
ยงคดของปราสาทแสดงให้
เห็
นความมั
่
นคงและความยิ
่
งใหญ่
ของ
อาณาจั
กรเมื
องพระนครสมั
ยพระเจ้
าสุ
ริ
ยวรมั
นที่
2 ภาพสลั
กที่
แสดงกระบวนทั
พ ประกอบด้
วยกอง
กํ
าลั
งของชนเผ่
าต่
าง ๆกั
บชนชาติ
ต่
าง ๆ ภาพสลั
กแสดงประเพณี
สะท้
อนให้
แลเห็
นภาพภาพของคน
ในราชสํ
านั
ก ภาพสลั
กแสดงนรกสวรรค์
สะท้
อนให้
เห็
นมติ
ภาวะทางการเมื
อง สั
งคม และระบบทาง
วั
ฒนธรรมอย่
างมากมาย สั
งคมเมื
องพระนครในยุ
คนั
้
นเป็
นสั
งคมเมื
องที่
มี
ระเบี
ยบแบบแผนและ
ความมั ่
งคั ่
ง แต่
โดดเด่
นคื
อ ปรากฏในภาพสลั
กของเทวอั
ปสรที่
ทรวดทรง ทรงผมและเครื่
องประดั
บ
ศี
รษะที่
หลากหลายชวนจิ
นตนาการได้
ว่
าในราชอาณาจั
กรแห่
งนี
้
คงมี
สตรี
ที่
มี
สกุ
ลรุ
นชาติ
มาจากเผ่
า
ต่
างๆ จากบ้
านเมื
องต่
างๆ เข้
ามาอยู
่
ในราชสํ
านั
กไม่
ใช่
น้
อย สถานภาพของสตรี
เหล่
านี
้
ก็
คื
อ ผู
้
สู
งศั
กดิ
์
เป็
นเบ้
าหลอมของคนหลายเผ่
าพั
นธุ
์
หลายชนชาติ
ในเอเชี
ยตะวั
นออกเฉี
ยงใต้
ภาคแผ่
นดิ
น เปิ
ด