Page 281 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

263
เป็ นอําเภอ เรี ยกว่า “อําเภอศีขรภู มิพิ สัย” ขึ้ นตรงต่อจังหวัดสุริ นทร์ซึ่ งก่อนหน้านี้ บริ เวณทุ ่งกุ ดไผท
ขึ้ นตรงต่อเมืองสังขะ เรี ยกว่า เมือง ศรี ขรภูมิพิ สัย ในระหว่างที่อําเภอศีขรภู มิพิสัยขึ้ นต่อจังหวัด
สุ รินทร์นี้ ได้มีการปรับปรุ งบ้านเมืองเช่ นเดียวกับเมืองสุ รินทร์ ได้แก่ มี การปรับปรุ งส่วยสาอากร
เดิมเคยเก็บคนละ2 บาท แล้วปรับขึ้ นเป็ น3 บาท 50 สตางค์ และในปี พ.ศ.2453 สมัยข้าหลวงธนสาร
ข้าหลวงกํากับราชการเมื องสุริ นทร์ได้ปรับส่ วยสาอากรขึ้นเป็ น 4 บาท ในสมัยนั้น เงินหายากมาก
กว่าจะได้แต่ละบาท คนที่ ไม่มีต้องไปกู ้ ยืมเขา ซึ่ งเรี ยกว่าตกเป็ น “ทาสนํ้ าเงิน” ของผู ้ มั ่งมี (สิ งหะ
ชะโยจ และคนอื่น ๆ. 2531 : 31)
ปัจจัยภายนอกอย่างหนึ่ งที่สําคัญ ทําให้เกิดเมืองศรี ขรภูมิพิ สัย (ปัจจุ บันเขียน ศีขรภู มิ) และ
ต่อมาลดบทบาทลงเป็ นอําเภอศรี ขรภูมิพิสัย ขึ้ นต่อเมืองสุ รินทร์ แต่ อําเภอศี ขรภูมิย ังมีความสําคัญ
เพราะเป็ นศูนย์กลางเส้นทางผ่านไปย ังเมืองสําคัญทุกทิศทาง เป็ นพื้ นที่สําคัญที่ ชุมชนอื่นรู ้เส้นทางนี้
ดีทั้งเป็ นเส้นทางเก่ าสมัยขอมที่ชาวบ้านเรี ยกว่า ทางพระเจ้าแผ่นดินเดิน เป็ นทางผ่านจากเมืองพิมาย
ผ่านเมืองสุ รินทร์ ผ่านพื้นที่ ปราสาทศีขรภูมิ ไปสู ่ศรี สะเกษ และเมืองอุบลราชธานี นอกจากนี้ จุด
ปราสาทศีขรภู มิย ังเป็ นทางผ่านจากอําเภอรัตนบุรีซึ่ งเป็ นเมืองเก่าเมื่อประสงค์เดินทางไปย ังช่องจอม
ผ่านเข้าสู่ ประเทศกัมพูชาก็ต้องผ่านพื้นที่ ปราสาทศีขรภู มิ หรื อ การเดินทางของหมู่ บ้านเลี้ ยงช้างใช้
เส้นทางจากบ้านหนองบัวเจ้าป่ า ตําบลสตึก จังหวัดบุรีรั มย์ ผ่านบ้านตากลาง บ้านเมืองลีง บ้าน
จอมพระ (พื้นที่จุดรวมของการไปโพนช้างป่ าบริ เวณปราสาทจอมพระ อําเภอจอมพระ) ผ่านบ้าน
บุแกรง อําเภอจอมพระ บ้านแตล ตําบลแตล บ้านระแงง บ้านปราสาท บ้านยางเตี้ ย ตําบลระแงง
เลาะลําห้ วยเสน สู่บ้านสังขะ บ้านดมหรื อบริเวณปราสาทภูมิโพน ตําบลดม อําเภอสังขะ บ้านด่าน
ตําบลด่ าน เข้าสู่ ช่องจอม หรื อช่องตาตุม ลงสู่ พื้นที่ ประเทศกัมพูชา แต่มีทางแยกของชาวกูยโพน
ช้างป่ าไปอีกเส้นทางหนึ่ ง คือ จากบ้านแตล ไปบ้านตรึ ม อําเภอศี ขรภูมิ บ้าน สําโรงทาบ อําเภอ
สําโรงทาบ ผ่านปราสาทปรางกู่ อําเภอปรางกู่ จังหวัดศรี สะเกษ ไปทางบ้านละลม ตําบลละลม
ผ่านบ้านไพรพัฒนา ตําบลไพรพัฒนา อําเภอภูสิ งห์ จังหวัดศรี สะเกษ ผ่ านช่องชง ํา ไปสู่ นครวัด
นครธม ประเทศกัมพูชา แต่ชาวกูยใช้เส้นทางโพนช้างไปทาง อัลลองเวง จับช้างบริ เวณป่ า สะอาก
บริเวณบรู ตะแบง จังหวัดพระวิหาร ประเทศกัมพู ชา
จะเห็นว่าเส้ นทางสายดังกล่าว ยึดพื้นที่ตัดสินใจของชาวกูยผ่านบริเวณปราสาทศีขรภู มิ
ก่อนแยกทางไปโพนช้างตามแนวเทือกเขาดงรัก ของประเทศไทย และประเทศกัมพูชา เป้ าหมาย
ของการโพนช้างป่ าของชาวกูย คือ หารายได้เงินตรามาจับจ่ายใช้สอยในครัวเรือน ฝึ กช้างป่ าให้
เข้าใจภาษาของเจ้าของช้าง แล้วใช้บริ การรับจ้างงานประเพณี ของชาวอีสานอีสานใต้ ใช้แห่ในงาน
กฐิน งานบวช และย ังขายให้คนนอกท้องถิ่นที่ เข้ามาซื้ อไปใช้ชักลากไม้ออกจากป่ า ผู ้ มาซื้ อช้างมา
จากเพชรบูรณ์ หล่มศักดิ์ ลําปาง นครนายก ตลาด เลย (วิลาศ โพธิ สาร. 2539 : 8) ราคาที่ซื้ อขาย