Page 279 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

261
ประตูของปราสาทประธาน กลายเป็ นจุดรวมความรู ้ทางจิตใจจากภาพจําหลักมาสู่ มนุษยชาติที่
มองเห็นการเคลื่อนไหวของสังคมที่เชื่ อมอดีตสู่ สังคมปัจจุ บัน โดยเฉพาะมองรู ปแบบของสตรี ใน
เส้นทางพัฒนาเศรษฐกิจที่สัมพันธ์ กับสังคม วัฒนธรรม การเมืองการปกครองอย่างสมดุลในอนาคต
ด้วยความจรรโลงจิ ตใจของการผสมกลมกลืนของกลุ่มชาติพันธุ ์ที่เข้าใจกันของมวลมนุษยชาติ
จากประติมากรรม คือ งานศิลปะที่ช่ างประดิษฐ์ขึ้ นด้วยการปั้ นแกะสลักหรื อหล่อด้วย
โลหะเป็ นบุคคล สั ตว์ ฯลฯ ซึ่ งอาจได้ตกแต่งสถาปัตยกรรมหรื อใช้เป็ นงานประติมากรรมโดย
เอกเทศ งานประติมากรรมเขมรมีลักษณะเช่นเดี ยวกับประติมากรรมของศิลปะต่าง ๆในแถบเอเชีย
อาคเนย์โดยทั่ วไป ซึ่ งได้รับอิ ทธิพลจากวัฒนธรรมอินเดีย คือการสร้ างประติมากรรมเป็ นรู ปเคารพ
ทางศาสนาเป็ นพื้นอันได้แก่พระพุทธรู ป และเทวรู ป ยิ่งกว่าการทํารู ปบุคคลธรรมดาหรื อสัตว์ตาม
ธรรมชาติ โดยเฉพาะอย่างยิ ่ง ศาสนสถานส่วนใหญ่ คือ เทวาลัยอันเป็ นที่ ประทับของเทพเจ้าใน
ศาสนาฮินดู อย่างไรก็ดี กฎเกณฑ์เหล่านี้ ก็มิได้เป็ นข้อบังคับอย่างแท้จริ ง หากเป็ นกฎที่มุ ่งหมาย
เกี่ยวกับมหาบุ รุษลักษณะ มากกว่า ลักษณะเหล่ านี้ ไม่ ได้เป็ นลักษณะแห่งเชื้ อชาติ แต่เปลี่ยนแปลง
ไปตามกาลเวลา สุดแล้วแต่การตีความหมาย รูปเคารพเหล่านี้ มีลักษณะเหนือธรรมชาติ จากรู ป
มนุษย์ก็ ตาม แต่รู ปเทพเจ้าดังกล่าวนี้ ดูเหมือนว่าได้พยายามสร้างให้มีลักษณะบางประการ เช่น การ
ทําพระพักตร์ให้ละม้ายกับรู ปบุคคลชั้ นสูงไปพร้ อมกัน ในศิ ลปะแบบบายน อันเป็ นสมัยสุดท้ายของ
ศิลปะสมัยเมืองพระนคร ถึงแม้ว่าร่ างกายของปติมากรรมจะสลักขึ้ นอย่างคร่าว ๆ แต่ช่ างก็เอาใจใส่
ต่อลักษณะความจริ งตามธรรมชาติเป็ นพิเศษ ความจริงตามธรรมชาติประกอบกับสุนทรี ยภาพของ
ช่างเอง ได้แสดงถึงปติ มากรรมบุ รุษที่มีกล้ามเนื้ อสมส่ วน สง่างาม และมีความเข้มแข็งแสดงถึง
พลังอํานาจ แม้บางครั้ งได้แสดงถึงความแข็งกระด้างก็ตาม ส่ วนประติมากรรมรู ปสตรี ก็มักแสดง
ถึงความสวยงาม อ่ อนหวานเป็ นหลักสําคัญ ทั้ งรูปบุรุ ษและสตรี ส่ วนใหญ่มักมีสุ นทรี ยภาพที่แฝง
เร้นไว้ซึ่ งความงามอันอ่อนช้อย ลึกลับ ละเอียดลออ มีความน่าเกรงขาม และไม่ นิยมแสดงภาพอัน
น่าสะพรึ งกลัวหรื อสยดสยองแต่ประการใด (คณะกรรมการฝ่ ายจัดทําหนังสือมรดกไทย. 2542 :
357 – 360)
จากทับหลังและภาพจําหลักกรอบประตู ประธานได้สะท้อนบริ บทของพื้นที่ ทั้ งทาง
ธรรมชาติที่ล้อมรอบบุคลิกคุณลักษณะของเทพ หรือรู ปบุ รุษ และสตรี ที่ช่ างได้ผสานผสานให้
กลมกลืนระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ อยู่ ด้วยกัน เถาวัลย์พันธุ ์พืชที่สัมพันธ์ กับความเชื่ อช่วยเสริ ม
เทพให้เกิดความขลัง มีพลังอํานาจที่ซึ มซับกับเนื้ อเดียวกันกับเทพและสัตว์ สัตว์พื้นถิ่นมีความรู้ สึ ก
ว่าศักดิ์ สิ ทธิ์ เพราะเป็ นส่ วนหนึ่ งที่ ปกปักคุ ้ มครองรูปบุ รุษ ส่ วนสตรี เป็ นภาพจําหลักที่เสริ มอํานาจ
พลังพิเศษที่สัมพันธ์ อย่างแยกไม่ออก ทั้ งที่เป็ นจําหลักพระอุ มาชายาพระศิวะ และเจ้ากาลีที่มีหน้าตา
ดุร้ ายซึ่ งเป็ นภาคดุร้ ายของพระอุมา ส่ วนภาพจําหลักนางอัปสร หรื อนางอัปสรา แสดงถึงความ