Page 247 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

229
ลูกจะไหว้โพสพ สิ บนิ้วนอบนบ นิ้วหน้า
ขอให้มาปกปักรักษาลูก ขออย่าให้มีทุกข์เลยหนา
ขอให้มาเป็ นมงคลสวมบนเกศา กันแต่เมื่อเวลานี้ เอย
(สุกัญญา ภัทราชัย. 2536 : 147)
พิธีกรรมมีความสําคัญต่อการสร้างจิตสํานึก ความเป็ นอันหนึ่ งอันเดี ยวกัน การสร้าง
จริ ยธรรม คุณธรรมท้องถิ่น ข้าวเป็ นจุดการปรับเปลี่ ยนการผสมผสานให้สอดรับกับวิถีชี วิต ข้าวก็จะ
มี “แม่ โพสพ” เป็ นเทพธิ ดาแห่งข้าว แม่นั้นเป็ นผู้ ให้ กําเนิ ด เป็ นผู้ มีบทบาทสูงที่สุ ดในครอบครัว
และสิ ่ งที่มีคุณประโยชน์ทั้งหลายในสังคมไทย กัมพูชา มักจะใช้คําว่าแม่เป็ นคําเรี ยกชื่อ ไม่ว่าจะเป็ น
แม่นํ้ า แม่พระธรณี แม่โพสพ (ปรานี วงษ์เทศ. 2536 : 195) หรือชาวเขมรถิ ่นไทยมักจะเรี ยกพันธุ์
ข้าวพื้นบ้านที่ เพาะปลูกเลี้ ยงชีวิตสร้างชุมชนว่ า ได้แก่ พันธุ์ เนียงคง (เนี ยงคือ นาง เป็ นคํา แสดง
เพศหญิง) เนียงร้อย เป็ นต้น การใช้คําว่ าแม่เรี ยกข้าวก็คือเป็ นการให้ การยกย่องมากที่สุ ด ข้าวมี
ความสําคัญก็เพราะว่าข้าวเป็ นผู ้ ให้ชี วิตมนุ ษย์ เพราะฉะนั้ นหน้าที่ที่มนุษย์ต้องตอบแทนคือ มนุษย์
ต้องเลี้ ยงดูข้าวด้วย ข้าวมีขวัญข้าวซึ่ งเหมือนกับมนุษย์ที่ย ังมีชีวิตอยู่ต้องมีขวัญ ขวัญนั้นสามารถที่ จะ
กระทบกระเทือนเจ็บป่ วยเพราะฉะนั้ น ถ้าต้องการให้อยู่ดีมีสุ ขก็ต้องเอาอกเอาใจขวัญของข้าว
กล่าวสรุ ปได้ว่า ปั จจัยสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติเป็ นปั จจัยภายในด้านหนึ่ งที่ช่ วย
ส่ งเสริ มสนับสนุ นทําให้เกิดการเปลี่ยนแปลง สาเหตุ การเกิดเทือกเขาสู ง เป็ นหลังคาโลก ก่อให้เกิด
แม่นํ้ าโขงไหลผ่านประเทศลาว ไทย และเวียดนาม และแม่นํ้ าต่าง ๆในประเทศอินเดีย ผู ้ คนที่อาศัย
ในเขตสองฝั่งแม่นํ้าโขงชาวไทยและแม่ นํ้ าสายต่างๆ ในอินเดี ย พื้นที่ ทั้ งสองแห่ งมีผู ้ คนอาศัยอยู่มาก
และเชื่อว่าพื้นที่ หลังคาโลกนี้ เป็ นเขาไกรลาสเป็ นที่สถิ ตอาศัยของเทพเทวาต่าง ๆ ตามความเชื่อของ
ศาสนาพุทธ และฮินดู ผู ้ คนที่ตั้ งบ้านเรื อนริ มแม่นํ้ าดังกล่าวเชื่ อว่าศักดิ์ สิ ทธิ์ มีโลกทัศน์และชีวทัศน์
ที่คล้ายกัน เมื่ อพบเห็นพื้นที่ ใดเป็ นพื้นที่ เขาสูง หรื อ เป็ นเขตอุดมสมบูรณ์ จึงคิ ดสร้างสถาปัตยกรรม
ความเชื่อให้เป็ นสถานที่ศักดิ์ สิ ทธิ์ และพื้นที่ประเทศไทย และเขมร หรื อเขตสุวรรณภูมิใช้ลมมรสุม
ติดต่อเรื่ องค้าขาย และเผยแผ่ศาสนาไปมาหาสู่กันได้ดี ผู ้ คนเขตสุวรรณภูมิได้รับวัฒนธรรมอินเดีย
อย่างค่อยเป็ นค่อยไป (สุ ภัทรดิศ ดิสกุ ล. 2535 : 2 ) อาจกล่าวได้ว่า วัฒนธรรมอินเดี ยเป็ นเครื่ องมือ
สําคัญต่อการสร้างบูรณาการทําให้เกิดรัฐและบ้านเมืองในภูมิภาคต่าง ๆ ขึ้ นหลายยุคหลายสมัย เช่น
สมัยทวารวดี กัมพูชา ลพบุรี อยุธยา และ กรุ งเทพฯ ขึ้ น โดยเฉพาะพื้นที่ ประเทศกัมพูชา และ
บริ เวณอีสานใต้ภาคอีสานของไทยมีอารยธรรมวัฒนธรรมขอมแสดงภาพจําหลักในสถาปัตยกรรม
ทั ่วไป ต่ อมาอํานาจกัมพูชาได้ลดบทบาทลง ประเทศไทยได้เพิ่มอํานาจแทนที่กัมพูชา โดยเฉพาะ
สมัยกรุ งศรี อยุธยาไทยประสบสําเร็ จกว่าประเทศเพื่อนบ้าน เช่น มาเลเซีย พม่า และอินโดนีเซี ย ใน