Page 246 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

228
ก็กินเวลานานต้องรับและเลียนแบบอย่างพวกลาวมาผสมผสาน ก่อนจะพัฒนาสิ่ งที่เป็ น
ลักษณะเฉพาะคนหรื อท้องถิ่นให้เกิดมีรูปแบบได้ สภาพทางวัฒนธรรมอันเนื่องมาจากการ
ผสมผสานตัวเองได้ช้าของกลุ่มชนกูย ข่ า ส่วยในท้องถิ่นสุ รินทร์ ศรีสะเกษ ทําให้เห็นความ
แตกต่างทางวัฒนธรรมอย่างชัดเจนกับกลุ ่มพวกลาวที่ตั้ งหลักแหล่งอยู่มาก เช่น อุบลราชธานี
ยโสธร และร้อยเอ็ด ความแตกต่ างทางวัฒนธรรมนี้ เอง คือที่ มาของการเรียกสังคม และวัฒนธรรม
ของกลุ ่มชนในเขตจังหวัดศรี สะเกษ และสุ รินทร์ว่า “ เขมรป่ าดง”
ถ้ามองว่าสังคมที่ยึดหลักธรรมชาติเป็ นปั จจัยสําคัญภายในชุมชนแล้ว ความเชื่ อเกี่ยวกับผีมี
ลักษณะโดดเด่นเกือบทุกชุมชนทางอีสานใต้ เมื่ อยกต้นตอความคิดพื้ นฐานของมนุษย์ในชุ มชน
แถบนี้ ได้มีการปรุ งแต่ งผสมผสานเข้ากับสภาพแวดล้อมเข้ากับธรรมชาติ อย่างแนบแน่ น มีการปรับ
สัญลักษณ์ในภาพจําหลักในสถาปั ตยกรรมขอมใกล้เคียงกับความเชื่อทางธรรมชาติ ดัง เช่น การให้
บทบาทภาพจําหลักหญิง หรื อนางอัปสราแทนความสมบูรณ์ในภาพคุณลักษณะที่เลื่อนไหลได้
เข้าถึงชุมชน ครอบครั ว และชีวิตมนุษย์ ที่ เรี ยกว่า พระธรณี หรื อพระโพสพ
สุ รศักดิ์ ทอง (2553 : 181-183) เสนอว่ า พระแม่โพสพเป็ นหนึ่ งในพิธีเปรี ยบเทียบจาก
นามธรรมเป็ นรู ปธรรมเช่นเดียวกับพระธรณี พระวายุ อุษาเทวี พระอรุณ เป็ นบุ คลาธิษฐาน สร้าง
ขึ้ นเพื่ออธิบายปรากฎการณ์ ธรรมชาติ เพื่อให้รู้อํานาจของธรรมชาติ และจิตใจของมนุ ษย์ได้อย่างดี
อีกทั้ งย ังให้คติสอนว่ า จงอย่าลบหลู่ผู ้ มีพระคุณ และหากทําสิ่งใดผิดไปก็สามารถทําใหม่ แก้ไข
ปรับปรุ งให้ถูกต้องได้ ชาวบ้านที่จัดกิ จกรรมต่อพระโพสพในช่วงก่อนลงไรลงนาหรื อพิธีกรรมใน
เดือนหก เป็ นพิธีแสดงความขอบคุณพระแม่โพสพ ที่ให้ธัญญาหารแก่มนุษย์เพื่อการย ังชี พ และเห็น
ถึงความสําคัญของเมล็ดพืชพันธุ์ อีกบทบาทอย่างที่คนไทย กัมพู ชา และผู้ คนในเขตจังหวัดสุริ นทร์
มองว่า เป็ นเทวดาพื้นเมืองประจําท้องนา และยุ้ งฉางของไทยซึ่ งเป็ นชาติที่ ปลูกข้าวกินมานานนับ
พันปี คนไทยและประเทศข้างเคียงประเทศไทยเชื่อถื อและกราบไหว้บู ชามาตั้งแต่ครั้ งโบราณ เป็ น
การบูชาเพื่อขอความอุ ดมสมบูรณ์ของพืชพันธุ ์ธัญชาติที่ เพาะปลูกตามฤดูกาล เพราะไม่พบว่ ามีพระ
โพสพในทําเนียบเทพเจ้าของฮินดูที่ ไทยไดรับมาจากศาสนาพราหมณ์
ในเมื่อข้าวมีความสําคัญต่อชี วิต ผู้ คนจึงมีความกตัญ�ูต่อข้าว ยกย่องข้าวเป็ นพืชศักดิ์ สิ ทธิ์
เชื่อว่าในข้าวมีวิญญาณข้าวเรียกว่า “แม่โพสพ” สถิตอยู่ ฉะนั้นผู ้ เฒ่าผู ้ แก่จึงสั่งสอนว่า มิให้ เหยียบ
ย ํ่าข้าว มิให้สาดข้าวหรื อสาดข้าวหก กินข้าวเสร็จแล้วก็สอนให้ ไหว้แม่โพสพ ขอบคุณ แม้การ
มหรสพของชาวบ้านยามเมื่ อร้องบทไหว้ครูก็ จะมีการร้องระลึกคุณแม่ โพสพด้วย ดังบทไหว้ครู
เพลงเรือบทหนึ่ งความว่า
“จะยกบายศรี ขึ้ นสี่มุม ลูกจะไหว้พระภู มิที่ มา
ไหว้ทั้ งแม่ข้าวเจ้า ทั้ งพ่อข้าวเหนี ยว เสียแหละเมื่ อลูกนี้ เกี่ยวกันมา