Page 245 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

227
ต่อเนื่ องจากอดีตสู่ ปัจจุบัน ดังที่ ธิดา สาระยา (2536 : 112) เสนอว่า “ ภาพจําหลักนางอัปสร ตรง
ประตูทางเข้าเทวาลัยชั้นบน ปราสาทวัดภูเข้าใจว่านางคือ เจ้าแม่แผ่นดิน หรื อแม่พระธรณี ผู ้บันดาล
ความอุดมสมบูรณ์แก่ แผ่นดิน ตามความคิดของคนในพื้นถิ่นเดิ ม”
ข้อคิดสําคัญอี กประการหนึ่ งคือ สถาปัตยกรรมขอมในพื้นที่ อีสานตอนล่าง ที่ คนในท้องถิ ่น
มองความสําคัญของสถาปัตยกรรมขอมอย่างต่อเนื่ อง เพราะมีร่ องรอยการบูรณะเพื่อเป็ นมรดกทาง
วัฒนธรรม การศึ กษาศิลปวัฒนธรรมของคนในยุคปัจจุ บันและอนาคต พิจารณาจากการซ่ อมสร้าง
ฟื้ นฟูศาสนสถานให้มีชีวิตและระบบความเชื่อของศาสนาเดิม ทั้ งนี้ ผู ้ คนในภู มิภาคนี้ มีประเพณี และ
ความเชื่ออยู ่ อย่างหนึ่ งที่เหมือนกันคือ “ไม่นิ ยมทําลายสิ่ งที่เป็ นโบราณสถาน ซึ่ งถึงแม้ว่าจะเคย
เป็ นศาสนสถานของระบบความเชื่อที่ แตกต่างไปจากความเชื่อที่ ตนนับถืออยู ่ ในทํานองตรงข้าม
กลับเชื่ อว่าโบราณสถานเหล่านั้ นเป็ นสถานที่ศักดิ์ สิ ทธิ์ ที่ ควรฟื้ นฟูให้ มีการสื บเนื่องในระบบความ
เชื่อที่พวกตนนับถืออยู ่ โดยเหตุนี้ การแปลงศาสนสถานของฮินดูให้เป็ นพุทธจึงเกิดขึ้ น ไม่ว่าที่
ปราสาทศีขรภูมิและในที่ อื่น ๆ การซ่ อมสร้างที่เกิดขึ้ นนั้ นควบคู่ไปกับการฟื้ นฟูศาสนสถานให้กลับ
มีชี วิตขึ้นมาใหม่ ปราสาทเดิมที่เคยเป็ นเทวาลัย ถูกเปลี่ ยนให้เป็ นสถูปเจดีย์ ในทางพระพุทธศาสนา
ที่เรี ยกว่าธาตุ และย ังมีการจารึ กการซ่ อมสร้างและกล่าวถึ งผู้ มีบทบาท ดังเช่ น ปราสาทศีขรภูมิ
อาจารย์ ก่ องแก้ว วีระประจักษ์ ผู ้ เชี่ยวชาญอ่านและแปลจารึ กภาษาไทยอักษรธรรม ที่มีภาษาบาลีอยู่
บ้าง ลักษณะอักษรมีอายุประมาณพุทธศตวรรษที่ 22 – 23 สรุ ปใจความว่า เป็ นเรื่ องของเจ้านาย
พระสังฆราชา และพระสงฆ์สร้ างกุศลอุทิศถวายพระธาตุเจดี ย์ อาจารย์ก่องแก้วบอกว่า ลักษณะ
อักษรไม่เหมือนกับพวกอักษรลาวทางฝั ่งซ้ายของแม่ นํ้ าโขง (ศรี ศักร วัลลิโภดม. 2532 : 45 – 49)
นอกจากนี้ ศรี ศักร วัลลิ โภดม ย ังกล่าวอี กว่า เป็ นประโยชน์มาก ชี้ ให้เห็นว่าบริ เวณอีสาน
ใต้ในเขตจังหวัดสุริ นทร์และจังหวัดศรี สะเกษนั้ นมีการสืบเนื่ องทางสังคมและวัฒนธรรมอย่างไม่
ขาดระยะแม้ว่าบรรดาอารยธรรมขอมสิ้นสุ ดลงไปแล้วก็ตาม ย ังมีสังคมที่เป็ นบ้านเมือง มีชนชั้ น
ปกครอง และพระสงฆ์ผู ้ ใหญ่ในระดับพระสังฆราชารั บผิดชอบอยู่ ได้ทําการเสริ มสร้างและฟื้ นฟู
โบราณสถานแต่เดิมให้เป็ นศาสนสถานทางพระพุทธศาสนาจนเกิ ดเป็ นรู ปแบบเฉพาะถิ ่นและ
ภูมิภาคขึ้ น ขณะเดียวกันคงต้องยอมรับว่า สังคมบ้านเมืองในเขตอี สานใต้ คงไม่รุ ่งเรื องและ
กว้างขวางอย่างครั้ งสมัยวัฒนธรรมขอมแน่ คงจํากัดอยู่เพียงไม่กี่แห่ งของบ้านเมืองที่ สื บต่อมา บาง
แห่งก็หมดสภาพกลายเป็ นเมืองร้าง บ้านร้ าง ต่อมามีคนกลุ ่มใหม่ ๆ ย ้ายเข้ามาตั้ งหลักแหล่ งเป็ น
ชุมชนหมู่บ้าน บางกลุ ่มเป็ นพวกลาวที่นับถือพระพุ ทธศาสนา เป็ นพวกรู้หนังสือ มีการสร้างวัด
พัฒนาชี วิตความเป็ นอยู ่ และศิ ลปวัฒนธรรมได้รวดเร็ ว แต่ถ้าหากว่าเป็ นพวกกูย ข่า ส่วย ที่ย ังมีความ
ล้าหลังทางวัฒนธรรมแล้ว การเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมมักค่อยเป็ นค่อยไปอย่ าง ช้า ๆ กว่าจะลด
ความสําคัญในเรื่ องความเชื่อถือผีมานับถื อพุทธศาสนา และสร้างวัดวาอาราม มีการเรี ยนรู้หนังสือ