Page 238 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

220
คุณงามความดี จึงเกิดเป็ นเทวดาบนสวรรค์ วันหนึ่ งอยากสนุกเหมือนอยู่บนสวรรค์ จึงมาสิงร่ าง
มนุษย์ให้ เกิดเจ็บป่ วย ผู ้ ป่ วยจะต้องร่ ายรําหาความสุ ขสําราญ ที่เรี ยกว่า เล่ นแถน เพื่อให้ร่ างพญาแถน
ได้รับความสนุ กสนานแล้วอาการเจ็บป่ วยก็จะหายไป...” ถ้าพิจารณาพิธีกรรมของกลุ ่ มชาติพันธุ ์
ต่างๆ ในภาคอีสาน เช่ น พิธีกรรมมม็วต พิธีกรรมแกลมอ แกลออของกลุ่มวัฒนธรรมเขมร-ส่ วย
พิธีกรรมเสี่ ยงข้อง พิธีกรรมผีฟ้ าผีแถนของกลุ ่มวัฒนธรรมไทย-ลาว พิธีเหยาผีนํ้ าของกลุ่ มภูไท พิธี
กรรมโส้ทั ่งบั้ ง ของกลุ ่มชนเผ่าโซ่ ที่จัดขึ้ นเพื่อเซ่นบูชาผี เทวดา และสิ่ งศักดิ์ สิ ทธิ์ ของกลุ ่มชาติพันธุ์
ดังกล่าว จะมีความเชื่อเกี่ ยวกับผีหรื อเทวดาเชื่อมโยงกัน และเป็ นอีกสภาวะหนึ่ งที่เอื้อให้เกิด
รูปแบบการสร้ างสรรค์งานด้านศิลปะการแสดงขึ้ น เพราะในพิธีกรรมต่ างๆ ต้องอาศัยองค์ประกอบ
การแสดงซึ่ งมีท่ ารํา ดนตรี การแต่งกาย และบทสวดคาถาเพื่อสื่ อสารกับสิ ่ งศักดิ์ สิ ทธิ์ ทั้ งหลาย
บางครั้ งการทําพิธีเข้าทรงหรื อพิธีที่เชื่ อว่าจะสามารถมีอํานาจฤทธิ์ เดชเหนือผู้อื่น ซึ่ งต้องอาศัยการ
แสดงทั้ งสิ้ น ถึงแม้จะมีจุดมุ่งหมายหลักเพื่อการรักษาสุ ขภาพตามแบบฉบับของชาวบ้านก็ ตาม 3)
ท่ารําจากภาพศิลาจําหลักปราสาทศี ขรภูมิ และปราสาทนครวัดในยุคพระนครซึ่ งรับอารยธรรม
อินเดี ยโบราณ ที่เชื่อในเทพเจ้าต่างๆ ระบําอัปสรสราญเลี ยนแบบท่ารําจากภาพศิลาจําหลักปราสาท
ศีขรภู มิ และปราสาทนครวัด ด้านดนตรี ใช้วงกันตรึ มพื้นบ้านที่เล่นในพิธีกรรมความเชื่ อ ซึ่ ง
ชาวบ้านเชื่อว่า แถนสั ่งทําเพื่อให้เหมาะสมกับการฟ้ อนรํา เช่น ในพงศาวดารล้านช้าง (ตํานานขุน
บรม) ได้กล่าวถึ งการฟ้ อนรํ า ความว่า “พระยาแถนหลวง” ได้ส่ ง “ศรี คันธพระเทวดาลงมาบอก
สอนคนทั้ งหลายให้เฮ็ดฆ้องกลอง กรับ เจแวง ปี่ พาทย์ พิณเพี้ ยะ เพลงกลอนได้สอนให้ดนตรี ทั้ง
มวลและเล่าบอก ส่วนครู อันขับฟ้ อนฮ่ อนนะสิ่งสว่าง ระเมงละมางทั้งมวลถ้วนแล้ว” เพื่อว่า
ประชาชนจะได้มี “เครื่ องอันจักเล่น จักหัว แลเสพรําคําขับทั้งมวล” (หอสมุดแห่งชาติ . 2506 : 8)
จากหลักฐานดังกล่าวแสดงให้เห็นว่า ชาวบ้านมีความเชื่อว่าพระยาแถนหลวงผู ้ เป็ นใหญ่ในหมู่
เทวดา สั ่งเทวดามาฝึ กสอนมนุษย์ให้รู้ จักทําเครื่ องดนตรี การขับร้ อง และการฟ้ อนรํา ดังนั้ น การ
ฟ้ อนรํา การเล่ นดนตรี ได้เกิดขึ้นและพัฒนามาในชุ มชนต่างๆ ที่ก่ อตั้งเป็ นอาณาจักรมานานแล้วนับ
แต่สมัยทวาราวดี ศรี วิชัย ละโว้ เชียงแสนก่อนที่จะถึงยุคสุโขทัย เช่นเดียวกับในพิธีกรรมของ
อินเดี ยที่เชื่อว่าเทพหรื อเทวดาทรงฟ้ อนรํา เล่นดนตรี ด้านดนตรีในระบําอัปสรสราญ ใช้วงกันตรึ ม
ที่เล่นในพิธีกรรมมม็วต เพื่อบู ชาผีมาในอดีต ด้ านการแต่งกาย มีการผสมผสานการแต่ งกายจาก
ภาพนางอัปสรในปราสาทศีขรภูมิ ปราสาทนครวัด เชื่อมโยงกับอัตลักษณ์ท้องถิ ่น คือ ผ้าไหม และ
ประเกือมสุริ นทร์ เพื่อสะท้อนวัฒนธรรมและสุ นทรี ยภาพ
ระบําอัปสรสราญเป็ นระบําที่คิดประดิษฐ์ขึ้ นจากภาพจําหลักหลังปราสาทศีขรภู มิ และจาก
ภาพจําหลักจากปราสาทนครวัด ผสมผสานท่ารําพื้นบ้านและท่ารําจากนาฏศิลป์ ที่เป็ นแบบแผนจาก
ส่ วนกลางของไทย ตลอดจนองค์ประกอบด้านเพลงดนตรี ที่ เป็ นของท้องถิ่น ลักษณะการแต่ งกาย