Page 227 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

209
หญิงสาวที่เป็ นองค์หญิงบริ สุ ทธิ์ หรื อเป็ นเทพอัปสรที่มีรู ปโฉมอันงดงามยิ่งจากสรวงสวรรค์พาพี่
เลี้ ยงเหาะลงมาประพาสต้นในสวนดอกไม้ที่ เป็ นอุทยานแห่งสวรรค์เต็ มไปด้วย
ระบําอัปสราของกัมพูชา ใช้ท่ารําจากระบําท่วงท่าโบราณเขมร (เพชร ตุมกระวิล.
2548) สร้างขึ้ นในปี ค.ศ.1962 โดย สมเด็จพระนางเจ้าศรี สวัสดิ์ กุ สุ มา นารี รัตน์ พระมหาชนนีของ
พระบาทนโรดม สีหนุ ร่วมกับครู ระบํานาฏศิลป์ อีกหลายท่าน ระบําอัปสรา ใช้การแต่งกายตามภาพ
นางอัปสราปราสานครวัด ผสมผสานกับท่ารําพื้นฐานของระบําท่วงท่าโบราณเขมร และการแต่ ง
ก่ายตามสมัยใหม่ ตัวเอกของระบําอัปสราคนแรก คือ พระนางนโรดม บุปผาเทวี ธิดาของพระบาท
นโรดม สี หนุ และได้แสดงเผยแพร่ ให้ ชาวโลกได้ชมเป็ นครั้ งแรกในปี เดียวกันที่ได้สร้ างระบํานี้ ขึ้ น
ต่อมาระบําอัปสราได้รั บการยอมรับจากผู ้ ชมทั่วไป จนมีชื่ อเสี ยงโด่งดังทั่ วโลก ระบําอัปสรา เป็ น
การผสมผสานแบบแนวตั้ง คือ จากราชสํานัก หรื อรัฐโดยกรมศิลปากรเป็ นผู้กําหนดแบบแผนท่ารํา
ดนตรี ตลอดจนการแต่งกาย ก่ อนนําไปเผยแพร่สู ่ประชาชน ด้านท่ ารํามีการผสมผสานท่ารําจาก
ระบําท่วงท่าโบราณหรื อระบําเทวะขอม เป็ นท่ ารําดั้ งเดิมที่ใช้ในการรําถวายเทพเจ้าในศาสนา
พราหมณ์ซึ่ งเป็ นท่ าแม่บท ซึ่ งเชื่อมโยงกับนาฏศิลป์ ไทยในอดีต โดยไม่มีการปรับเปลี่ยนใดๆ ลี ลา
ท่ารําระบําอัปสรา น่าจะนําแบบอย่างมาจากลักษณะการการเคลื่อนไหวของสัตว์นาค หรื อพญานาค
(ภุชงคลีลา) เพราะขอมนับตัวเองว่า เป็ นผู้สื บทอดเผ่าพันธุ์มาจากนาค หรื อมีบรรพบุรุษเป็ นนาค ซึ่ ง
เขมรได้เรี ยกตัวเองว่า นาค เขมรสองคน เรี ยกว่า เขมรสองนาค (ในภาษาเขมร ออกเสียงว่ า เนียก)
ดังนั้ น ในระบําอัปสรา จะมีท่วงท่า และลักษณะการเคลื่อนไหวคล้ายกับการเคลื่อนไหวของนาคมา
เป็ นท่วงท่าการรํ าของ ตัวนางที่มีความอ่อนโยน ทั้ งลีลาการใช้แขน มือ ขา และเท้า เอว สะโพก
ลําคอ ใบหน้า สายตา และศีรษะ โดยทุ กส่วนของร่ างกายกระชับ และกลมกลืนกัน มีการเคลื่อนไหว
ทั้งท่วงท่าช้า ท่ วงท่าเร็ว ให้ถูกต้องตามหลักไวยากรณ์ของภาษาท่า รวมทั้ งยืนอยู ่บนพื้นฐานความ
งดงาม และดุลยภาพ คือ ดุ ลภาพระหว่างธรรมชาติของบุคคล สังคม ระหว่างกาย จิ ตใจ และปั ญญา
นอกจากนี้ การใช้ท่ารํ าในระบําอัปสรา คือ เป็ นท่ารําตีบทประกอบบทร้ อง ที่มีเนื้ อหาเกี่ยวกับการ
ชมสวนดอกไม้ โดยมีเทพธิ ดาองค์หนึ่ งได้พาพี่เลี้ยงเหาะลงมาชมสวน และพู ดถึงความรู ้สึ กเบิกบาน
สบายอกสบายใจ แสดงอารมณ์ ที่สนุกสนานเมื่อเห็ นดอกไม้ที่สวยงาม (เป็ กเชี ยง. 2553) ดนตรีใช้วง
ปี่ พาทย์ ตามแบบราชสํานัก แต่งกายเลี ยนแบบจากภาพนางอัปสราปราสาทนครวัด
ระบําอัปสราเป็ นส่ วนหนึ่งของระบําในราชสํานัก หรื อระบําท่วงท่าโบราณเขมร ที่ได้
เกิดขึ้ นหลายศตวรรษมาแล้ว เป็ นระบําใช้ในการสักการะสิ่ งศักดิ์ สิ ทธิ (ศิลปะเทวะ) ถือกําเนิ ดจาก
การผสมผสานระหว่างศาสนาพราหมณ์และการฟ้ อนรําเพื่ออ้อนวอนวิญญาณผีบรรพบุรุษ (ผีปู่ ตา)
เป็ นรู ปแบบระบําที่มีสถานภาพสู งสุด ซึ่ งใช้นักแสดงเป็ นผู้ หญิงทั้งสิ้น เพราะในความเชื่ อ และ
วัฒนธรรมประเพณีของเขมร ถือว่า ผู้ หญิง (ศรี ) คื อ ศิริ สตรี เป็ นสัญลักษณ์แสดงถึงความบริ สุ ทธิ์