Page 226 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

208
โบราณเขมรสําหรั บการรําประกอบเพลงสําคัญๆ เช่น ท่าเดินศรี นวล เดินเสมอ ท่าเดินเชิด ท่ าพัก ท่า
บวงสรวง ท่าเหาะ และท่านั ่ง รวมทั้ งท่ารํ าอี กหลายท่ าที่เป็ นท่ารํ าตี บทตามเนื้ อร้ อง นอกจากนี้
คุณครู ซอร์ ซาเรื อน (2554, กุมภาพันธ์ 21 สัมภาษณ์) เล่าว่า มี การนําท่าต่างๆ ของภาพแกะสลัก
เหล่านางเทพอัปสรบนปราสาทมาผสมผสานกันในท่ ารําของระบําอัปสรา เช่น ท่ายื น ท่านั ่ง ท่ ายก
ขา ท่าเหาะ ท่าถือดอกไม้ ลักษณะการยืน การเดิ น การเอียงตัว การยกมือ ยกแขน ยกขา เอียงคอ
ดัดเอวและท่ ายืนเป็ นแถว เป็ นต้น ทั้ งนี้ เนื่ องจาก ทุ กภาพแกะสลักนางเทพอั ปสรล้วนเป็ นภาพยืน
นิ ่ง หรื อยืนเอียงตัว ยื นทําท่ารําต่ างๆ ถ้านําภาพเกะสลักเหล่านั้ นมาทอดท่ ารํา เราจะได้ท่ารํ าหลัก
หลายท่า แต่ก็ ย ังไม่ครบสมบู รณ์สําหรับการรําระบําอัปสราให้เป็ นเรื่ องเป็ นราว เป็ นวรรคเป็ นตอน
จึงจะต้องนําท่ารํ าหลักในระบําโบราณมาผสมผสานเพิ ่มเติ มจึ งสามารถแสดงเป็ นระบําได้ ทําให้
ผู ้ ชมหลงไหล แล้วท่ารําต่างๆ ทั้งท่ ารําจากระบําท่วงท่าโบราณ และจากภาพเกะสลักจะต้องนํามารํา
ให้ตรงกับเนื้ อเพลง และเนื้ อร้ องด้วย ส่ วนการเดิ นเชิ ด นักแสดงก็ จะเดินเวี ยนไปมาเป็ นวงกลม
ดังเช่ นรองรอยของการเคลื่อนไหวของนาค และสุดท้ายจะจบการแสดงในท่ายื นดังการยืนเป็ นแถว
ของภาพเกะสลักนางเทพอัปสร
ระบําอัปสราเป็ นส่วนหนึ่ งของระบําในราชสํานัก หรือระบําท่วงท่าโบราณเขมร ที่ได้
เกิดขึ้ นหลายศตวรรษมาแล้ว เป็ นระบําใช้ในการสักการะสิ่ งศักดิ์ สิ ทธิ (ศิลปะเทวะ) ถื อกําเนิ ดจาก
การผสมผสานระหว่างศาสนาพราหมณ์และการฟ้ อนรําเพื่ออ่อนวอนวิ ญญาณผีบรรพบุ รุษ (ผีปู่ ตา)
เป็ นรู ปแบบระบําที่ มีสถานภาพสู งสุด ซึ่ งใช้นักแสดงเป็ นผู ้ หญิ งทั้ งสิ้ น เพราะในความเชื่ อ และ
วัฒนธรรมประเพณี ของเขมรได้ถือว่า ผู ้ หญิง (ศรี ) คือ ศิริ สตรี เป็ นสัญลักษณ์แสดงถึงความบริ สุ ทธิ์
สตรี เป็ นมงคล เป็ นความสุ ขความเจริญ เป็ นอิสรภาพ มีเดชะอํานาจบุญบารมี เป็ นตัวแทนของความ
เจริ ญรุ ่ งเรื อง ในขนบธรรมเนี ยมของกัมพู ชา ได้ถื อว่า ผู ้ หญิ งเป็ นใหญ่ “ลัทธิ แม่” กษัตริ ย์องค์แรก
ของเขมรคือเป็ นผู้หญิง พระนามพระนางโสมา หรื อนางนาค ซึ่ งเป็ นธิ ดาของกษัตริ ย์ภุ ชงคนาคอยู่
ใต้มหาสมุทร ในศัพท์ที่ใช้เรี ยกหัวหน้า หรื อผู้ ใหญ่ เขมรใช้คําว่า แม่ นําหน้า เช่น แม่ทัพ แม่กอง แม่
ภูมิ (ผู ้ ใหญ่บ้าน) เป็ นต้น จึงคาดว่า ผู้หญิงบริ สุ ทธิ์ ถู กกับหลักเกณฑ์ของศาสนาพราหมณ์ที่ต้องการ
นักแสดงที่ มีความบริ สุ ทธิ์ มี ศิริ สวัสดิ์ เป็ นมงคลในการรําระบําศักดิ์ สิ ทธิ ถวายเทพเจ้าของศาสนา
พราหมณ์เพื่ อเป็ นการสักการะบู ชา กล่าวบนบานจากผืนแผ่นดินไปสู่สรวงสวรรค์ที่ อยู่ของเทพเจ้า
แล้วนําพาเอาศัพท์สาธุ การจากแดนสวรรค์กลับมาสู่ ย ังพื้ นดิ นคืน ระบําอัปสรา มี นักแสดงเป็ น
ผู ้ หญิงบริ สุ ทธิ์ ทั้ งสิ้ น นักแสดงคนไหน โดยเฉพาะอย่างยิ ่งนักแสดงที่ เป็ นนางเอกที่ แต่งงานแล้ว จะ
ไม่อนุ ญาตให้รําระบําอัปสรา ผู้หญิงที่ แสดงระบําอัปสราจะต้องการฝึ กหัดท่ารํ าในระยะเวลาอัน
ยาวนาน และทําความสะอาดทั้งกายและใจให้ สะอาดหมดจด อยู ่ในขนบธรรมเนียมอันดีงาม ไม่ให้
กระทําในสิ่ งที่ ไม่เป็ นมงคล ที่ทําให้ตัวเองไม่ดี ทั้ งนี้ เนื่องจากการแสดงระบําอัปสรา ได้กล่าวถึง