Page 219 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

201
อยากเห็นก็ต้องต่อรองกับพญานาค คือ เข็มขัดนาค เช่นเดี ยวกับในงานแต่งงานต้องเอาเข็มขัดนาค
กั้ นประตูเงินประตูทอง ก็ต้องจ่ายเงินก่อนจึงจะผ่านได้ ซึ่ งเป็ นสะพานไต่ขึ้ นข้างบน เข็มขัดจึ งเป็ น
การแบ่งพื ้นที่ของร่ างกายระหว่างส่ วนบนและส่วนล่ าง นาคเป็ นเสมือนผู้คุ ้ มครอง เหมือนการสร้ าง
โบสถ์ก็มีพญานาคคุ้มครองบนยอดโบสถ์ป้ องกันผี ป้ องกันอสูรย์ เวลาแก้เคล็ดก็เอาพระมาสวด
แสดงให้เห็นพลังของนาค และการผสมผสานระหว่างผี พราหมณ์ พุทธ กลายเป็ นวัฒนธรรมที่ ดี
งามเป็ นพื้นที่ศักดิ์ สิ ทธิ์ ตามแนวคิดของโทเนอร์
ในส่วนขาหรื อข้อเท้าเป็ นพื้นที่ หนึ่ งเวลาจะขึ้ นบ้านในสมัยโบราณต้องล้างเท้าให้
สะอาด วิธีคิ ดของมนุษย์เชื่ อมโยงกับความเชื่ อในศาสนาพราหมณ์ เช่น ประตูโคปุระเป็ นประตูของ
อีกโลกหนึ่ ง คือโลกของสู งซึ่ งเป็ นเทพบนสวรรค์ เทพมนุ ษย์ เทพบาดาล (งูหรื อพญานาค) กําไลข้อ
เท้าเป็ นพื้นที่ ส่ วนต่อรองว่าเป็ นคนดี หรื อคนชั ่ว พื้ นที่ทางกายภาพ มีระบบสัญลักษณ์แสดงให้เห็ น
เช่น ในรอยพระพุทธบาทวัดเขาศาลา ที่ อําเภอบัวเชด จังหวัดสุ รินทร์ วัดพระพุ ทธบาทที่สระบุ รี
เป็ นต้น พื้ นที่ส่ วนล่างเป็ นการใช้พื้ นที่ทางกายภาพ ใช้เท้าสัมผัสกับพื้นดิน ชี้ ให้เห็นว่าพื้นที่ ทาง
กายภาพมีความสําคัญ และบอกได้ว่าพื้นที่ เป็ นอย่างไร เช่น รอยพระพุ ทธบาทจะมีสัญลักษณ์เป็ นรูป
พืช สัตว์ ต่างๆ ส่วนพื้ นที่ทางสังคม เป็ นส่วนบนของร่ างกายมีหน้าที่หลายอย่าง เช่น เลี้ ยงลูก เลี้ ยง
สามี (ความสุ ขด้านจิตใจ) เป็ นส่วนที่ สร้างพลังอํานาจเช่น การนับถือลัทธิเม (แม่ ) ของกัมพูชาใน
อดี ต ศาสนาพราหมณ์จะผูกเรื่องสร้างชาติ สร้างสังคม สร้างพลังอํานาจ ตามความเชื่อในศาสนา
พราหมณ์ ฮินดู นางอัปสรามีบทบาทดูแลเทพที่อยู ่บนสวรรค์ โบราณสถานปราสาทศีขรภู มิ ใน
พื้นที่ อําเภอศี ขรภูมิ จังหวัดสุ รินทร์ มีการปรับความเชื่อทางศาสนาพราหมณ์ให้ เป็ นพุทธ นําพุทธ
เข้ามาผสมผสานโดยใช้สติปัญญา เพราะ “พุทธ” คือ ผู ้ มีสติปัญญา ภาพทับหลังปราสาทจะมีภาพ
พระอิศวรทรงฟ้ อนรําในท่ ายกขาข้างหนึ่ ง ลักษณะการยกเท้าในนาฏศิลป์ อินเดียปรากฏเด่นชัด ซึ่ ง
ในการเต้นโขนของไทยมี การยกเท้ามีการยกเท้าลักษณะเดี ยวกันกับนาฏศิลป์ อินเดี ย
การแต่งกายที่ เลียนแบบจากการแต่งกายนางอัปสราจากภาพศิลาจําหลักปราสาทนครวัด
และปราสาทศีขรภู มิในยุคพระนครใน ซึ่ งผู้วิจัยจะกล่าวถึงรายละเอียดการแต่งกายจากประ
ติมาณวิทยาทับหลังปราสาทศี ขรภูมิ และนํามาปรับใช้ในระบําอัปสรสราญ