Page 200 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

182
ของชุมชนในบริเวณปราสาทภูมิโปน เป็ นปราสาทในยุคแรกเก่ าแก่ที่สุ ดในประเทศไทย การนับถื อ
เพศแม่เป็ นใหญ่ เปรี ยบเป็ นพระแม่ธรณีแบบชาวบ้าน เช่นเดี ยวกับกัมพูชา เห็นได้จากคําเรี ยกชื่อพิธี
เมม็วด เพื่อการรักษาความเจ็บป่ วย ซึ่ งมีอยู่มากในกลุ ่มชาวไทยเขมร และพิธีอารั กษ์ เพื่อการไหว้ครู
ประจําปี และขอความสุ ขความสมบูรณ์แก่ ชุมชน ซึ่ งมีอยู่มากในสังคมชาวกัมพูชา และทั้งสองพิธีนี้
มีสาระเชื่อมโยงความเชื่ อกับระบบนิเวศวัฒนธรรม เนื่ องจากพิธีกรรมเมม็วด เป็ นพิธีกรรมดั้งเดิม
คือ การนับถือผีของกลุ่มชนในท้องถิ่นก่อนที่จะมีการรับศาสนาพราหมณ์และพุทธเข้ามา
มงกุฎ แก่นเดี ยว ได้กล่าวถึ งความหมายของคําว่า “เมม็วด” ไว้ในจุลสารดอกติ้วป่ า (2536
: 11-12) ว่า
“…ชื่อ เมม็วด เป็ นคําท้องถิ่น ไม่ใช่ ภาษาบาลี สันสกฤต หมายถึงสตรี ที่ มีอายุเป็ นแม่คน
แล้ว เป็ นคําให้เกียรติ ส่ วนคําว่า ม็วด เป็ นภาษาเขมรทางกัมพู ชาแปลว่า ปาก แต่เขมรใน
ประเทศไทยใช้คําว่า เมื อด คําว่า ปาก หากเอามาใช้กับภาษาปัจจุบันคือ กระบอกเสียง
หมายถึงเทพเจ้ากับมนุษย์นั้ นมีชี วิตร่ วมโลกกันแต่อยู่คนละมิติ พูดกันไม่ได้ยิน แต่ เทพเจ้า
สามารถมองเห็นมนุษย์ และทําให้มนุษย์มีสุ ขมีทุกข์ได้ ดังนั้ นเมื่อเจรจากันสื่ อสารกันก็
ต้องเข้ากับร่างทรงของมนุษย์ใช้ปากมนุษย์พูดแทน มนุ ษย์ที่พูดนั้ นไม่ได้พูดเอง เป็ นเพียง
กระบอกเสียงของเทพเจ้า จึงได้ชื่อว่า แม่ผู ้ เป็ นปากแทนเทพเจ้า…”
จากข้อความดังกล่าวสะท้อนให้เห็นความเชื่อดั้ งเดิมเกี่ยวกับการนับถือวัฒนธรรมแม่
สําคัญกว่าชาย และมี การผสมผสานเข้ากันได้อย่างลงตัวในศิลปะอินเดี ยที่รั บเข้ามาปรั บเป็ นอารย
ธรรมขอม ปรากฏในภาพศิลาจําหลักเป็ นนางอัปสรร่ ายรําเพื่อบูชาเทพ มีดนตรี ในแบบอารยธรรม
อินเดี ยปรากฏในภาพศิลาจําหลัก ในวัฒนธรรมแบบชาวบ้านมีการเล่นเพลงดนตรี ในพิธีกรรมเซ่ น
สรวงบูชาผีมานานแล้ว อาทิ ในพิธีฆ่าควายเซ่นผีของกลุ่มชนเผ่าดั้งเดิ มสายตระกูลมอญ-เขมร ของ
ชนเผ่าโพนง เผ่ากรึง เผ่าตุมปวน ในกัมพู ชา เผ่ากะตู เผ่าเงะ เผ่าอารัก ฯลฯ ในสาธารณรัฐ
ประชาธิปไตยประชาชนลาว ซึ่ งเป็ นชนเผ่ าในยุคก่อนประวัติ ศาสตร์ ที่ประกอบพิธีกรรมความเชื่อ
เกี่ยวกับผีโดยการฟ้ อนเต้นอ้อมกว๊านบ้านประกอบการบรรเลงดนตรี ก่ อนศาสนาพราหมณ์ และ
ศาสนาพุทธจะเข้ามามีบทบาทในดินแดนแถบนี้ (เครื อจิต ศรีบุ ญนาค. 2550 : 250)
จากภาพจําหลักในปราสาทศีขรภูมิเป็ นภาพอัปสรถือดอกไม้ซึ่ งชาวบ้านเชื่อว่าเป็ น
ดอกไม้คล้ายดอกบัวที่สวรรค์ส่ งมาให้ เรี ยกว่ายิ้มอย่างนางอัปสรา เมื่อผู ้ วิจัยลงศึกษาภาคสนามที่
นครวัดระหว่างวันที่ 28 – 29 มีนาคม 2554 มีคุณตาเซียง (นามสกุล) สาน (ชื่อจริ ง) เป็ นชาวเขมร
อายุ 74 ปี อยู่ที่บ้านภูมิเวี ยล ตําบลโคกเจาะ อําเภอเมืองเสี ยมเรียบ จังหวัดเสี ยมเรียบ เขาศึกษาหา