Page 197 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

179
อินเดี ยในสมัยก่อนซึ่ งปรากฏเป็ นตํารานั้ น หากพิจารณาดู แล้วก็เห็นว่าไม่มีความคล้ายคลึงกับท่ารํา
ของไทยเท่าไรนัก” เพราะการฟ้ อนรําของอินเดี ยมีจังหวะคล่องแคล่วว่องไว ใช้อวัยวะต่ าง ๆ อย่าง
หนักแน่นเด็ ดขาดกว่าฟ้ อนรําของไทยซึ่ งมี สามัญลักษณะ คือ ลักษณะสําคัญที่ สุ ดของการฟ้ อนรํา
ไทยที่ ม.ร.ว. คึกฤทธิ์ อธิบายไว้ และกล่าวถึ งเอกลักษณ์ของการฟ้ อนรําไทยว่ามี 3 อย่างคือ การทรง
ตัว ยุบยืด ทรงตัว หมายถึ งการทรงตัวในช่ วงบนของร่างกายตั้งแต่ หัวไหล่ลงไปถึ งขั้นบั้ นเอว ให้
ตั้งตัวตรง ยุบ คือย่อเขาลงตามจังหวะ ยืด คือเหยียดเขาตรงตามจังหวะ ม.ร.ว. คึกฤทธิ์ อธิบายว่า
เอกลักษณ์ของการฟ้ อนรําไทย 3 อย่างนี้ มีเหมือนกันหมดทุกภูมิภาค ไม่ว่าภาคเหนื อ อีสาน กลาง
ใต้ ของประเทศไทย ส่ วน สุจิตต์ วงษ์เทศ ( 2554 : 21) อธิบายว่า สามัญลักษณะทั้ ง 3 อย่างเป็ น
ลักษณะร่ วมที่สําคัญของการฟ้ อนรําของผู้ คนทุกชาติพันธุ์ในสุวรรณภูมิหรื อเอเชียตะวันออกเฉี ยง
ใต้ ทั้ ง มอญ เขมร ลาว และชาติพันธุ์อื่น ๆ
ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช อธิ บายสรุ ปว่า นาฏศิลป์ ไทยอย่างโขนและละคร “น่าจะ
ได้เริ ่ มต้นมาจากการแสดงอันเก่ าแก่ในราชสํานัก และในพิธีหลวง” ได้แก่ โมงครุ ่ ม กุลาตีไม้ ระเบ็ง
ซึ่ งเป็ นการแสดงชุดเดี ยวเกี่ยวเนื่องกัน แต่แบ่งเป็ น 3 อย่างที่เกี่ยวข้องกันคือ โมงครุ ่ ม คือฟ้ อนรํา
เบิกโรงโดยไม่มีเรื่ องละคร กุลาตี ไม้ คื อสรรเสริญพระเกียรติ พระมหากษัตริ ย์ก่อนเล่นละคร ระเบ็ง
คือละครเก่าแก่ที่สุ ดเริ่ มเล่นมีโครงเรื่องสั้ น ๆ สุจิตต์ วงษ์เทศ เสนอว่า ระเบ็งเรี ยกอีกอย่างหนึ่ งว่า
“โอละพ่อ” แล้วถึงต่อด้วยเนื้ อความเป็ นวรรคเป็ นตอน เมื่ออ่ านบทร้องระเบ็ง–โอละพ่อ แล้วนึกถึ ง
“กาพย์เซิ ้ง” ของอีสาน คือ ร่ าย ลักษณะเสรี ที่ไม่ เน้นส่งสัมผัสระหว่างวรรค ถ้ามองวิธีเล่นมีต้นเสี ยง
ร้องนําแล้วมีลูกคู่ร้ องรับทวนซํ้ าตามต้นเสี ยงเป็ นวรรค ๆ ไปก็ยิ ่งเข้าใจได้ว่านี้ คือ เซิ้ ง อย่าง
วัฒนธรรมลาวในอี สาน ดังนั้ นจึงเป็ นหลักฐานสําคัญอย่างหนึ่ งแสดงให้เห็นชัดว่า ระเบ็ ง –โอละพ่อ
การเล่นในราชสํานักกรุ งศรี อยุธยาตั้งแต่ในยุคแรก แล้วมีแบบแผนติ ดมาจากบรรพชนในวัฒนธรรม
(ลาว) (สุจิตต์ วงษ์เทศ. 2554 : 21) อย่างไรก็ตามท่ารําที่เป็ นแบบแผนในราชสํ านักย ังมีส่ วนขยาย
สื บทอดไปย ังพื้ นที่ภายนอกสํานักไทย การไหว้ครูหน้าโขนเป็ นการแสดงเกี่ยวข้องผูกพันของ
นาฏศิลป์ ไทยซึ่ งมีส่ วนเกี่ยวข้องกับความเชื่อในศาสนาโบราณ ถือว่าเป็ นของศักดิ์ สิ ทธิ์ มีการบูชา
หน้ากาก คนไทยเราบูชาหน้ากากโขน บูชาเพราะถือว่าเป็ นตัวแทนพระเป็ นเจ้า ตัวแทนนักรบหรื อ
วีรบุรุ ษ มีการกราบไหว้ ไทยเราบูชาหน้าโขนเพราะเป็ นหน้าพระเป็ นเจ้า เป็ นหน้าพระรามพระ
ลักษณ์และลิงมองว่าเป็ นผู้ มีความสามารถ รบเก่ง ถือว่าเป็ นของสูง
ในด้านการร่ ายรํา ลักษณะการยกเท้าในการรําระบําอัปสรสราญของประเทศไทย
และกัมพูชา จะเน้นการก้าวเท้าแบบนุ ่มนวล ไม่ รุนแรง แสดงให้เห็ นการผสมผสานแบบพุทธ ซึ่ งจะ
เน้นทิศเบื้ องล่างเป็ นฐานสําคัญ เพราะรองรับสิ่งมีชี วิต และสิ ่งไม่ มีชี วิต เท้า คือพื้ นที่ต่ อรองว่าใครดี
ใครชั ่ว เช่น รอยพระพุทธบาทที่เขาศาลา อําเภอบัวเชด จังหวัดสุ รินทร์ ประเทศไทย ที่วัดพระพุทธ