Page 148 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

130
นาฏยศัพท์ที่ใช้ในระบําอัปสรสราญ ประกอบด้วย
1) ตั้งวง คือ อาการยกแขนให้ได้ส่ วนโค้งสูงตั้ งข้อมื อ หักข้อมือ ฝ่ ามือแบนิ้ ว
ทั้ งสี่เหยียดตรง นิ้วหัวแม่ มืองอเข้าหาฝ่ ามือเล็กน้อย
2) จี บ คือ อาการกรี ดนิ้ ว โดยเอานิ ้วชี้ กับนิ ้วหัวแม่ มือมาจรดกั นให้ปลาย
นิ้วหัวแม่ มือจรดตรงข้อสุดท้ายของนิ้ วชี้ (นับจากฝ่ ามือ) นิ้วที่เหลื อกรี ดออกให้ เป็ นรูปพัด หักข้อมือ
เข้าหาลําแขน ลักษณะจีบที่ นํามาใช้ในระบําอัปสรสราญมี 2 แบบ แบบแรกเป็ นจีบตามแบบแผน
ประกอบด้วยจีบหงาย จีบส่ งหลังและจีบคว ํ่า แบบที่ 2 จีบแบโดยเอานิ้ วชี้ กับนิ ้วหัวแม่มือมาจรด
กันให้ปลายนิ้ วหัวแม่ มือจรดปลายนิ ้วชี้
3) ก้าวเท้า การก้าวเท้าในระบําอัปสรสราญ มีก้าวหน้า ก้าวข้าง และก้าวไขว้
3.1) ก้าวหน้า คื อ การวางฝ่ าเท้าลงบนพื้นด้านหน้าหันส่วนข้างของเท้าด้านใน
ออก ให้ส้นเท้าอยู่ตรงหัวแม่เท้าของเท้าหลัง ระยะก้าวกว้างประมาณ 1 คืบ เท้าหลังเปิ ดส้นเท้า
โน้มลําตัวให้นํ้ าหนักไปทางเท้าที่ก้าวย่อเข่ า
3.2) ก้าวข้าง คือ การวางเท้าลงบนพื้นข้างใดข้างหนึ่ ง ส้นเท้าที่ก้าวให้เหลื่อม
จากหัวแม่เท้าของเท้าที่วางรับนํ้าหนักเล็กน้อย ห่ างจากเท้าที่ยืนกับส้นเท้าประมาณคืบครึ่ ง
3.3) ก้าวไขว้ คือ ลักษณะคล้ายก้าวหน้า แต่ไขว้ขาที่ก้าวมาทางเท้าที่ยืนมากๆ
เปิ ดส้นเท้าหลัง
4) สะบัดมื อ เป็ นอาการกิริ ยาของมือที่เนื่องมาจากท่าจี บจากจีบหงาย วิ ธีสะบัดให้
คลายจีบออก และสะบัดข้อมือพร้อมกับแบมื อแล้วพลิ กข้อมือตั้งวง
5) ม้วนมือ เป็ นกิริยามือที่ เนื่องมาจากจีบหงาย แล้วม้วนมือจีบส่งไปด้านหลังใน
ท่าเดิ นออกของระบําอัปสรสราญ
6) ทรงตัว เป็ นลักษณะของลําตัว ตั้งแต่ศีรษะตลอดจนลําตัวให้ตั้ งตรง
7) กดเกลียวข้าง คือ ลักษณะของการกดเกลียวด้านข้างของลําตัวเหนื อสะเอว
ขึ้ นมา เพื่อให้อ่อนสะเอวและสอดคล้องกับการกดไหล่
8) กันเข่ า คือ อาการที่แบะเข่าออกจากกันทั้งสองข้าง เพื่อให้เกิดเหลี่ยม
ท่าฟ้ อนรําพื้นบ้าน
ท่าฟ้ อนรํ าพื้นบ้านที่ใช้ในระบําอัปสรสราญ คื อ ท่ากัจปกา แปลว่า เด็ดดอกไม้
ในท่าถวายดอกไม้ มี 3 ท่า ปฏิบัติต่ อเนื่องกัน นํามาจากท่ารํ าเรื อมอันเรหรื อรําสากของสุริ นทร์
การเลือกท่ารํานี้ มาบรรจุไว้ เพราะตามธรรมเนียมนิ ยมในการเล่นดนตรี กันตรึ ม เมื่ อจะจบการแสดง
จะนิ ยมบรรเลงเพลงกัจปกา ซึ่ งหมายถึงการจบหรื อเลิกลา สอดคล้องกับท่วงทํานองเพลงกัจปกา
ท่าถวายดอกไม้ ลีลาท่ ารําจะเชื่อมต่อกันจากท่าบังสุริยา ท่ าม้วนข้อมือ สู่ ท่ากรายดังภาพ