Page 110 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

92
นิกาย ส่ วนสิ่งของที่ทรงถือในพระหัตถ์ล่ างทั้ งสองข้างนั้ นมีสภาพเลือนลางไม่ชัดเจน แต่แสดง
อาการกําลังถื อสิ ่งของ อาจเป็ นกลองเพื่อใช้ตี กํากับจังหวะในการฟ้ อนรําของพระศิวะ การที่มีรูป
พระคเณศเข้ามาประกอบเรื่ องศิวนาฏราชในภาพนี้ เพราะพระองค์ทรงเกี่ ยวข้องกับพระอิศวรและ
พระอุมาในฐานะที่ทรงเป็ นราชโอรสของเทพทั้งสอง แต่ เรื่ องราวเกี่ยวกับกําเนิดของพระคเณศมี
การกล่าวแตกต่ างกันออกไปหลายนั ย เช่น ในคัมภีร์ลิ งคะ – ปุราณะ ได้กล่าวว่าเกิดจากพระศิวะ
ทรงสร้าง โดยแบ่งอํานาจของพระองค์ใส่ ครรภ์ของพระนางปารวตีเพียงองค์เดียว โดยถูกสร้าง
ขึ้นมาเพื่อให้เฝ้ าประตูทางเข้าที่ประทับ สาเหตุที่มีเศียรเป็ นช้างเพราะถูกพระศิ วะตัดเศี ยรเมื่อครั้ ง
พระศิวะเข้าไปย ังที่ประทับพระนางปารวตี แต่ถู กพระคเณศขัดขวางจึงเกิดการสู ้รบกันกับพระศิวะ
และบริ วาร พระคเณศจึงถูกตัดเศียร พระนางปารวตี โกรธมากจึงสั่งให้บริวารของพระนางไป
ทําลายบริ วารของพระศิวะ ฤาษีนารทะจึงออกมาห้ามทัพและอ้อนวอนพระนางปารวตีให้สงบศึ ก
พระนางจึงยอม แต่ มีข้อแม้ว่าโอรสของพระนาง (พระคเณศ) จะต้องฟื้ นคืนชีพขึ้ นมาใหม่ ทาง
พระศิวะจึงสั่งให้บริวารของตนเดิ นทางไปทางทิศเหนื อ และให้เอาศีรษะของสิ่งมีชี วิตสิ่ งแรกที่พบ
มาให้พระองค์ทันที จึงได้ศี รษะช้างมาพระศิวะจึงเอามาต่ อให้ พระคเณศจึงมีเศียรเป็ นช้างนับตั้งแต่
นั้นมา ส่ วนในคัมภีร์มัสยา – ปุราณะ อาราหะ – ปุราณะและสถานทะ – ปุราณะ ได้กล่าวถึ งกําเนิ ด
ของพระคเณศแตกต่ างออกไปจากที่กล่าวมาแล้ว คือ พระคเณศถือกําเนิดมาจากการวอนขอของ
นักบวชต่ างๆ เพื่อคอยทําหน้าที่สอดส่ องดูแลความประพฤติของบรรดานักบวชไม่ให้ประพฤติ ผิด
วินัย พระศิวะจึงสร้างพระคเณศขึ้ นมาเป็ นชายหนุ ่ มรูปงามมีอํานาจเทียบเท่าพระศิ วะ แต่ด้วยความ
อิจฉาของพระนางอุมาชายาของพระศิวะจึงสาปให้พระคเณศมี รูปร่ างที่อัปลักษณ์มีเศียรเป็ นช้าง พุ ่ง
ป่ องออก
ที่ทับหลังทั้ งสองด้านติ ดกับพระนางกาลิ และพระคเณศจําหลักเป็ นรู ปบุ คคลด้านละคน
กําลังนั่งอยู่เหนือดอกบัวในท่าคุกเข่าประนมมือ หันหน้าเข้าหาพระอิศวร ใบหน้ ามีหนวดเครายาว
เกล้าผมสู งทรงชฎาและสวมตุ้มหูประดับ จากลักษณะทางประติ มาณวิทยาของบุคคลทั้ งสองที่มี
หนวดเครายาวและเกล้าผมสู ง อาจหมายถึงพระภรตฤาษีผู ้ ทําหน้าที่จดบันทึ กท่ารําของพระศิวะหรื อ
อาจเป็ นฤาษีที่มาชุมนุมเพื่อร่ วมในการฟ้ อนรําของพระศิวะก็เป็ นได้
ภาพศิวนาฏราชหรื อพระศิ วะทรงฟ้ อนรําท่ามกลางเหล่าทวยเทพทั้ งหลายมีปรากฏใน
ศาสนสถานหลายแห่ งในประเทศไทย สําหรับในประเทศกัมพูชาพบภาพศิ วนาฏราชที่ปราสาท
นครวัดและปราสาทบังมาลา (1650 – 1700) ทรงฟ้ อนรํ าอยู่ท่ามกลางพระพรหม พระนารายณ์และ
พระคเณศ นอกจากนี้ ย ังมีนางอัปสร กิ นนร นาคและครุฑประกอบอี กด้วย สําหรับที่ ปราสาทบึง
มาลานั้ นพระศิวะทรงฟ้ อนรําอยู่ท่ามกลางพระอุ มาและพระคเณศ มีนักดนตรี 3 คนคอยเล่นดนตรี
ให้จังหวะ แต่พระศิวะในภาพนี้ ทรงถื อแส้และมีเพี ยงสองกรเท่านั้ น ส่วนที่ ปราสาทบายน พระ